przedwiośnie, ± marzec/kwiecień

W tym okresie kwitnie niewiele roślin a temperatury są zbyt niskie aby pszczoły mogły intensywnie zbierać nektar i pyłek. Tym niemniej jest to pierwszy okres kiedy pszczoły mogą pozyskiwać nowy pokarm, stąd wszelkie pożytki mają duże znaczenie.
śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis)
§ fu4
Galanthus nivalis
śnieżycz. przebiśnie.

chętnie zbierany nektar i pyłek, kwitnie jednak bardzo wcześnie i tylko w najcieplejsze dni jest dostępny dla pszczół
krokus (Crocus)
f1 u48/13
Crocus
krokus

nektar jest trudno dostępny, dobry bardzo wczesny kwiat pyłkodajny
objaśnienie skrótów

wczesna wiosna, ± kwiecień

Dla rozumienia kolejności kwitnienia i zależności terminów warto obserwować fenologiczne pory roku i termiczne pory roku.
podbiał pospolity (Tussilago farfara)
f
Tussilago farfara
podbiał pospolity

dostarcza głównie pyłku, mniej nektaru
klon pospolity (Acer platanoides)
fu39/60
Acer platanoides
klon pospolity

wydajność miodowa 100kg z ha (1kg z dużego drzewa), kwietnie jednak zbyt wcześnie aby pszczoły mogły w pełni korzystać z tego pożytku
cebulica syberyjska (Scilla siberica)
fau5/2
Scilla siberica
cebulica syberyjska

uprawiana w ogrodach i zdziczała po parkach i cmentarzach
miodunka (Pulmonaria)
f5 u28/32
Pulmonaria
miodunka

kwitną w lasach liściastych, uprawiane w ogrodach, mają wydajność miodową do 40kg z ha
zawilec gajowy (Anemone nemorosa)
fu35/11
Anemone nemorosa
zawilec gajowy

dostarcza tylko pyłku
wierzba (Salix)
f28 u41/46
Salix
wierzba

różne gatunki; wydajność miodowa ±30kg z ha, pyłkowa do 45kg z ha
porzeczka czarna (Ribes nigrum)
fu/1
Ribes nigrum
porzeczka czarna

wydajność miodowa do 70kg z ha
wiśnia pospolita (Cerasus vulgaris)
fau7/5
Cerasus vulgaris
wiśnia pospolita

wydajność miodowa do 30kg z ha, pyłkowa do 15kg z ha
objaśnienie skrótów

wiosna, ± maj

mniszek lekarski (coll.) (Taraxacum officinale coll.)
f
Taraxa. officinale col.
mnisz. lekarski (coll..

występuje masowo, ma duża wydajność pyłkową powyżej 200kg/ha i niewielką wydajność miodową, do 20kg/ha
kapusta rzepak typowa (Brassica napus ssp. napus)
u
Brassica napus napus
kapus. rzepak typow.

uprawiany na olbrzymich powierzchniach, wydajność miodowa ±100kg z ha a pyłkowa do 150kg/ha
jasnota biała (Lamium album)
fa
Lamium album
jasnota biała

bardzo duża wydajność miodowa, do 200kg z ha i spora pyłkowa ±50kg z ha
dąbrówka (Ajuga)
f4 u35/62
Ajuga
dąbrówka

wydajność miodowa nieco powyżej 100kg z ha
czeremcha zwyczajna (Padus avium)
f1 fu4/4
Padus avium
czeremch. zwyczajna

wydajność miodowa do 40kg z ha
śliwa domowa typowa (Prunus domestica ssp. domestica)
fa
Prun. domestica dom.
śliw. domowa typowa

wydajność miodowa ±30kg z ha, pyłkowa do 15kg z ha
grusza pospolita (Pyrus communis)
fau8/8
Pyrus communis
grusza pospolita

wydajność miodowa niska, kilka kg z ha, pyłkowa 5kg z ha
klon polny (Acer campestre)
fu11/15
Acer campestre
klon polny

wydajność miodowa ±50kg z ha
wiciokrzew pospolity (Lonicera xylosteum)
fu
Lonicera xylosteum
wiciokrzew pospolity

wydajność miodowa ±120kg z ha
jabłoń domowa (Malus domestica)
fau63/70
Malus domestica
jabłoń domowa

wydajność miodowa do 20kg z ha, pyłkowa ±8kg z ha
karagana syberyjska (Caragana arborescens)
fau5/8
Caragan. arborescen.
karagana syberyjska

wydajność miodowa ±70kg z ha
kasztanowiec pospolity (Aesculus hippocastanum)
fau13/15
Aescul. hippocastanu.
kasztanowi. pospolit.

wydajność miodowa ±50kg z ha, pyłkowa 25kg z ha
jarząb pospolity (Sorbus aucuparia)
f2 fu15/19
Sorbus aucuparia
jarząb pospolity

wydajność miodowa 20kg z ha, pyłkowa 50kg z ha
klon jawor (Acer pseudoplatanus)
fu25/28
Acer pseudoplatanus
klon jawor

wydajność miodowa 50kg z ha
wiciokrzew tatarski (Lonicera tatarica)
fau/2
Lonicera tatarica
wiciokrzew tatarski

wydajność miodowa ±45kg z ha
wiciokrzew (Lonicera)
f3 u33/23
Lonicera
wiciokrzew

inne gatunki przeważnie mają znaczną wydajność miodową
borówka wysoka (Vaccinium corymbosum)
fau/1
Vacciniu. corymbosu.
borówka wysoka

wydajność miodowa do 100kg z ha
borówka czarna (Vaccinium myrtillus)
f
Vaccinium myrtillus
borówka czarna

wydajność miodowa do 100kg z ha
głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna)
fu5/5
Crataegus monogyna
głóg jednoszyjkowy

wydajność miodowa ±15kg z ha, u innych gatunków głogów jest zwykle wyższa
objaśnienie skrótów

pełnia wiosny, początek lata, ±koniec maja/czerwiec

W tym okresie kwitnie wiele kwiatów łąkowych w tym między innymi chętnie odwiedzane przez pszczoły chaber (Centaurea), kuklik zwisły (Geum rivale), Polemonium coeruleum, żywokost lekarski (Symphytum officinale). szałwia łąkowa (Salvia pratensis), firletka poszarpana (Lychnis flos-cuculi), trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa) (jedna z wyższych wydajności miodowych - 700 kg z ha, pospolity ale nie występuje w większej ilości), bodziszek (Geranium), czyściec prosty (Stachys recta) (wysoka wydajność miodowa - 500 kg z ha), komonica zwyczajna (Lotus corniculatus). Na glebach piaszczystych, skarpach kwitną dobre pożytki pszczele: farbownik lekarski (Anchusa officinalis), rezeda żółta (Reseda lutea).
rdest wężownik (Polygonum bistorta)
fu2/2
Polygonum bistorta
rdest wężownik

występuje na podmokłych łąkach, ma dużą wydajność miodową ±350kg z ha, wydajność pyłkowa ok 40kg z ha
koniczyna biała (Trifolium repens)
f2 fu/1
Trifolium repens
koniczyna biała

rośnie dziko i uprawiana roślina pastewna, wydajność miodowa ±100kg z ha, pyłkowa 30kg z ha
koniczyna białoróżowa (agg.) (Trifolium hybridum agg.)
f2 f
Trifoli. hybridum agg.
koni. białoróżowa (a.

rośnie dziko i uprawiana roślina pastewna, wydajność miodowa ±100kg z ha, pyłkowa 30kg z ha
żmijowiec zwyczajny (Echium vulgare)
fu/1
Echium vulgare
żmijowiec zwyczajny

wysoka wydajność miodowa do 400kg z ha, pyłkowa ±70kg z ha
sparceta siewna (Onobrychis viciifolia)
fa
Onobrychis viciifolia
sparceta siewna

uprawiana roślina pastewna, wydajność miodowa ±180kg z ha, pyłkowa 60kg z ha
gorczyca jasna (Sinapis alba)
fau
Sinapis alba
gorczyca jasna

uprawiana jako roślina oleista i na zielony nawóz, wydajność miodowa do 100kg z ha, pyłkowa do 200kg z ha
facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia)
u2/2
Phacelia tanacetifolia
facelia błękitna

siana w poplonach ścierniskowych nie ma większej wartości pszczelarskiej, siana wiosną na poletkach dla pszczół jest bardzo wartościowa, wydajność miodowa to 300kg z ha a pyłkowa 180kg z ha, kwitnie ponad miesiąc
aronia czarna (Aronia melanocarpa)
fau5/3
Aronia melanocarpa
aronia czarna

wydajność miodowa 10-20kg z ha
malina, jeżyna (Rubus)
f101 u13/8
Rubus
malina, jeżyna

wydajność miodowa ±20kg z ha
kruszyna pospolita (Frangula alnus)
fu4/5
Frangula alnus
kruszyna pospolita

wydajność miodowa 80kg z ha
irga rozkrzewiona (Cotoneaster divaricatus)
fau/1
Cotoneast. divaricat.
irga rozkrzewiona

wydajność miodowa ±190kg z ha
irga czarna (Cotoneaster niger)
fu
Cotoneaster niger
irga czarna

wydajność miodowa do 350kg z ha
irga błyszcząca (Cotoneaster lucidus)
fau/2
Cotoneaster lucidus
irga błyszcząca

wydajność miodowa powyżej 300kg z ha, pyłkowa 12kg z ha
malina właściwa (Rubus idaeus)
fu8/3
Rubus idaeus
malina właściwa

wydajność miodowa do 200kg z ha, pyłkowa 15kg z ha
robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia)
fau21/20
Robinia pseudoacacia
robinia akacjowa

wydajność miodowa 65kg z ha, pyłkowa ±15kg z ha
śnieguliczka biała (Symphoricarpos albus)
fau/1
Symphoricarpo. albu.
śnieguliczka biała

wydajność miodowa 190kg z ha, pyłkowa ±10kg z ha
mniej ważne dobre miododajne
dzięgiel litwor (Angelica archangelica)
f2 § fu/4
Angelic. archangelica
dzięgiel litwor

wydajność miodowa do 200kg/ha
objaśnienie skrótów

lato, czerwiec/lipiec

lucerna siewna (Medicago sativa)
fa
Medicago sativa
lucerna siewna

uprawiana roślina pastewna, na plantacjach nasiennych gdzie dochodzi do pełnego kwitnięcia wydajność miodowa powyżej 100kg z ha
chaber bławatek (Centaurea cyanus)
fau2/5
Centaurea cyanus
chaber bławatek

wysoka wydajność miodowa, ponad 300kg z ha i pyłkowa 60kg z ha
szałwia okręgowa (Salvia verticillata)
fu2/2
Salvia verticillata
szałwia okręgowa

kwitnie na łąkach, wydajność miodowa 300kg z ha, pyłkowa 40kg z ha, wysoką wydajność mają też inne gatunki \gt-d Salvia
ostrożeń łąkowy (Cirsium rivulare)
fu/1
Cirsium rivulare
ostrożeń łąkowy

wydajność miodowa ±80kg z ha
jasieniec piaskowy (Jasione montana)
fu/1
Jasione montana
jasieniec piaskowy

na glebach piaszczystych, wydajność miodowa ±160kg z ha
wierzbówka kiprzyca (Chamaenerion angustifolium)
fu3/3
Chamaen. angustifo.
wierzbówka kiprzyca

wydajność miodowa 200kg z ha
krwawnica pospolita (Lythrum salicaria)
fu9/9
Lythrum salicaria
krwawnica pospolita

wydajność miodowa powyżej 200kg z ha
chaber driakiewnik (Centaurea scabiosa)
f1 fu/1
Centaurea scabiosa
chaber driakiewnik

wydajność miodowa do 600kg z ha
nostrzyk żółty (Melilotus officinalis)
fu
Melilotus officinalis
nostrzyk żółty

wydajność miodowa ponad 100kg z ha, pyłkowa 30kg z ha
trojeść amerykańska (Asclepias syriaca)
fau/1
Asclepias syriaca
trojeść amerykańska

wydajność miodowa do 600kg z ha
szczeć pospolita (Dipsacus sylvestris)
fu
Dipsacus sylvestris
szczeć pospolita

wydajność miodowa ponad 300kg z ha, pyłkowa 250kg z ha
czosnek cebula (Allium cepa)
u46/64
Allium cepa
czosnek cebula

wydajność miodowa na plantacji nasiennej ±100kg z ha
ślazówka turyngska (Lavatera thuringiaca)
fu
Lavatera thuringiaca
ślazówka turyngska

wydajność miodowa ±170kg z ha
głowienka pospolita (Prunella vulgaris)
f
Prunella vulgaris
głowienka pospolita

wydajność miodowa ±170kg z ha
lebiodka pospolita (Origanum vulgare)
fu12/24
Origanum vulgare
lebiodka pospolita

wydajność miodowa ±500kg z ha
ożanka nierównoząbkowa (Teucrium scorodonia)
fau/2
Teucrium scorodonia
ożan. nierównoząbko.

wydajność miodowa powyżej 600kg z ha
łyszczec wiechowaty (Gypsophila paniculata)
§ En fu11/10
Gypsophil. paniculata
łyszczec wiechowaty

wydajność miodowa powyżej 300kg z ha
popłoch pospolity (Onopordum acanthium)
fau/1
Onopordu. acanthium
popłoch pospolity

wydajność miodowa powyżej 100kg z ha, pyłkowa 35kg z ha
gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum)
u
Fagopyru. esculentu.
gryka zwyczajna

wydajność miodowa ±300kg z ha, pyłkowa 25kg z ha
fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus)
u11/14
Phaseolus coccineus
fasola wielokwiatowa

wydajność miodowa powyżej 100kg z ha
lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos)
fu6/7
Tilia platyphyllos
lipa szerokolistna

wydajność miodowa ±200kg z ha, pyłkowa 35kg z ha, podobną wysoką wydajność ma \gt Tilia cordata i inne gatunki z rodzaju lipa
koniczyna skręcona większa (Trifolium resupinatum var. majus)
efu
Trifo. resupinatum m.
konic. skręcona więk.

wydajność miodowa około 100kg z ha
koniczyna krwistoczerwona (Trifolium incarnatum)
u
Trifolium incarnatum
konicz. krwistoczerw.

wydajność miodowa 140kg z ha
macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum)
fu9/14
Thymus serpyllum
macierzank. piaskow.

wydajność miodowa 50-150kg z ha
objaśnienie skrótów

pełnia i koniec lata, ±lipiec/sierpień

sadziec konopiasty (Eupatorium cannabinum)
fu2/1
Eupatori. cannabinu.
sadziec konopiasty

wydajność miodowa 160kg z ha
nostrzyk biały (Melilotus alba)
fu/1
Melilotus alba
nostrzyk biały

wydajność miodowa bardzo duża, 300-600kg z ha, pyłkowa 40-170kg z ha
chaber nadreński (Centaurea stoebe)
f
Centaurea stoebe
chaber nadreński

wydajność miodowa do 600kg z ha, pyłkowa do 260kg z ha, wysoką wydajność mają też inne gatunki chabrów
przegorzan kulisty (Echinops sphaerocephalus)
fau/3
Echin. sphaerocepha.
przegorzan kulisty

wydajność miodowa do 800kg z ha, pyłkowa ±230kg z ha, nieco niższą ale także znaczącą wydajność mają inne gatunki przegorzanów
mikołajek płaskolistny (Eryngium planum)
fu4/9
Eryngium planum
mikołaje. płaskolistn.

wydajność miodowa do 700kg z ha, pyłkowa do 100kg z ha
dynia zwyczajna (Cucurbita pepo)
u39/69
Cucurbita pepo
dynia zwyczajna

wydajność miodowa kilkadziesiąt kg z ha
mięta długolistna (Mentha longifolia)
fu3/5
Mentha longifolia
mięta długolistna

wydajność miodowa do 600kg z ha, nieco niższą ale także dobrą wydajność miodową mają inne gatunki z rodzaju mięta
słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus)
u30/35
Helianthus annuus
słonecznik zwyczajny

wydajność miodowa do 50kg z ha, pyłkowa do 65kg z ha
niecierpek himalajski (Impatiens glandulifera)
fa
Impatien. glandulifer.
niecierpek himalajski

wydajność miodowa do 700kg z ha, pyłkowa ±400kg z ha
Solidago ‘Nana’
u
Solidago ‘Nana’
wydajność miodowa ±400kg z ha, pyłkowa do 200kg z ha, podobną wysoką wydajność miodową mają inne gatunki nawłoci
winobluszcz trójklapowy (Parthenocissus tricuspidata)
u3/5
Parthenoci. tricuspid.
winoblusz. trójklapo.

wydajność miodowa w przeliczeniu na ha obrośniętej płaszczyzny wysoka — 200-300kg z ha
wrzos pospolity (Calluna vulgaris)
fu75/76
Calluna vulgaris
wrzos pospolity

wydajność miodowa ±50kg z ha
objaśnienie skrótów
/

koniec lata i wczesna jesień, ±wrzesień

nawłoć późna (Solidago gigantea)
fa
Solidago gigantea
nawłoć późna

wydajność miodowa do 700kg z ha, pyłkowa ±50kg z ha
nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis)
fau/2
Solidago canadensis
nawłoć kanadyjska

wydajność miodowa do 800kg z ha
rdestowiec ostrokończysty (Reynoutria japonica)
fau
Reynoutria japonica
rdesto. ostrokończy.

wydajność miodowa ±250kg z ha
bluszcz pospolity (Hedera helix)
fu41/18
Hedera helix
bluszcz pospolity

wydajność miodowa wysoka ponad 300kg z ha — kwitną tylko stare egzemplarze, niezbyt licznie u nas spotykane
objaśnienie skrótów

pożytek pszczeli

rośliny nektarodajne

rośliny pożytkowe

rośliny pyłkodajne

Rośliny miododajne to termin potoczny dla określenia roślin pożytkowych tj. takich które dostarczają pokarmu pszczołom (czyli pożytku pszczelego). Tym pokarmem może być nektar, pyłek kwiatowy lub spadź.
Nektar to słodki sok wydzielany w nektarnikach zlokalizowanych w lub przy kwiatach. Jest on bogaty w cukry, dostarcza energii dla podtrzymania procesów życiowych pszczoły. Miód to odwodniony nektar, jest on końcowym produktem przetwarzania przez pszczoły nektaru. W gniazdach pszczół - ulach, miód jest magazynowany w woskowych plastrach jako pokarm zapasowy na okres braku pożytków lub zimę.
Pyłek kwiatowy to drugi, równie ważny pożytek pszczeli. Zmieszany z miodem i przefermentowany w komórkach plastra tworzy pierzgę. Jest białkowy pokarm tych owadów, niezbędnego dla wzrostu i rozwoju ich larw.
W zależności od przewagi któregoś z tych pożytków można mówić o dobrych roślinach pyłkodajnych lub roślinach nektarodajnych.

Swego rodzaju pożytkiem dla pszczół są żywice i woski roślinne, zbierane głównie z pączków topoli i innych drzew, z których pszczoły tworzą kit pszczeli (propolis).

wydajność miodowa

spadź

wydajność pyłkowa

Poszczególne gatunki "roślin miododajnych" czyli pożytkowych różnią się swoją wartością. Wartość nektarodajną roślin określa się jako wydajność miodową - ilości kg miodu która może być wyprodukowana z hektara zwartego łanu danego gatunku przez cały okres kwitnienia.
Wydajność pyłkową roślin określa się jako ilość kg pyłku jaka może być zebrana przez pszczoły z hektara zwartego łanu przez cały okres kwitnienia danego gatunku.

Wydajność miodowa i pyłkowa waha się od kilku do kilkuset kilogramów na hektar, w zależności od gatunku rośliny. Nie jest ona jedynym czynnikiem określającym wartość pszczelarską roślin. Jest ona jeszcze wypadkową okresu kwitnienia, długości kwitnienia, masowością występowania danego gatunku oraz zwartości łanu - co określa średni czas stracony na przeloty pomiędzy kwiatami i do ula, dostępności nektaru (budowa kwiatu może utrudniać lub uniemożliwiać dostęp pszczół), konkurencji z innymi owadami - zbyt łatwo dostępny nektar, np. w kwiatach rodziny selerowatych (Apiaceae) jest w znacznym stopniu zjadany przez inne owady np. muchówki.
Niemal wyłącznie w przypadku upraw polowych mamy do czynienia z łanowym występowaniem danego gatunku miododajnego na dużym obszarze (np. kapusta rzepak typowa (Brassica napus ssp. napus)). W przypadku roślin pastewnych i łąk mogą one być wydajniejsze w drugiej pełni lata, ponieważ aby uzyskać lepszą paszę dla zwierząt gospodarskich, pierwszy pokos rolnicy starają się wykonać przed kwitnięciem traw i roślin zielnych. W przypadku wielu roślin uprawianych nie dla nasion czy owoców, nie dopuszcza się do kwitnienia (np. czosnek cebula (Allium cepa)), chyba że na plantacjach nasiennych.
Dziko rosnące rośliny pożytkowe zwykle nie występują łanowo. Ich realną wydajność na jednostkę powierzchni jest więc niższa niż maksymalna możliwa do uzyskania tylko w uprawie w ogródkach pszczelich. Wreszcie realna "miododajność" zależy od przebiegu pogody w danym roku.

Pośrednim pożytkiem pszczelim pozyskiwanym z roślin jest spadź. Są to słodkie odchody mszyc, czerwców lub miodówek wysysających soki roślinne. Zebrane przez pszczoły są one zamieniane na wysoko ceniony miód spadziowy. Spadź jest, w znacznej ilości produkowane na niektórych gatunkach drzew silnie opanowywanych latem przez mszyce - np. zwykle corocznie na świerkach, jodłach, stosunkowo często na takich liściastych jak lipy, czasem dęby.

Do roślin miododajnych należą rośliny dziko rosnące, niektóre rośliny uprawne i gatunki specjalnie, o bardzo wysokiej wydajności pożytkowej, uprawiane przez pszczelarzy w tzw. ogródkach pszczelarskich.

Wartość pożytkowa różnych rodzin i rodzajów roślin

Zdolność dostarczania pożytku pszczelego jest zróżnicowana w różnych grupach systematycznych roślin. Zależy ona od budowy kwiatu i strategii zapylania. W szczególności:
· większość przedstawicieli rodziny jasnotowate (Lamiaceae) cechuje się wysoką miododajnością, powyżej 100 kg, w nierzadkich rekordowych przypadkach nawet 600 kg z ha; u niektórych gatunków z tej rodziny budowa kwiatu utrudnia lub uniemożliwia pozyskiwanie nektaru pszczołom - np. u koniczyny łakowej (Trifolium pratense), wyki ptasiej (Vicia cracca)
· większość przedstawicieli rodziny ślazowate (Malvaceae) cechuje się wydajnością miodową w przedziale 100-200 kg z ha
· gatunki z rodziny selerowate (Apiaceae) cechuje zwykle wysoka miododajność - powyżej 100 kg z ha, otwarty dostęp do nektaru sprawia jednak, że silną konkurencję dla pszczół stanowią inne owady wykorzystujące nektar
· uprawiane gatunki z rodzaju trojeść (Asclepias) mają bardzo wysoką wydajność miodową, nieraz znacznie ponad 300 kg z ha
· wielu przedstawicieli rodziny astrowate s.l. (Asteraceae) ma przyzwoitą wydajność miodową powyżej 100 kg z ha i dobrą pyłkową, niektóre rodzaje są wybitnie miododajne np. chaber (Centaurea)