miododajne

przedwiośnie, ± marzec/kwiecień

W tym okresie kwitnie niewiele roślin a temperatury są zbyt niskie aby pszczoły mogły intensywnie zbierać nektar i pyłek. Tym niemniej jest to pierwszy okres kiedy pszczoły mogą pozyskiwać nowy pokarm, stąd wszelkie pożytki mają duże znaczenie.
śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis)
fu4/4
Galanthus nivalis śnieżyczka przebiśnieg
chętnie zbierany nektar i pyłek, kwitnie jednak bardzo wcześnie i tylko w najcieplejsze dni jest dostępny dla pszczół
krokus (Crocus)
f1
Crocus krokus
nektar jest trudno dostępny, dobry bardzo wczesny kwiat pyłkodajny
objaśnienie skrótów

wczesna wiosna, ± kwiecień

Dla rozumienia kolejności kwitnienia i zależności terminów warto obserwować fenologiczne pory roku i termiczne pory roku.
podbiał pospolity (Tussilago farfara)
f
Tussilago farfara podbiał pospolity
dostarcza głównie pyłku, mniej nektaru
klon pospolity (Acer platanoides)
fu33/48
Acer platanoides klon pospolity
wydajność miodowa 100kg z ha (1kg z dużego drzewa), kwietnie jednak zbyt wcześnie aby pszczoły mogły w pełni korzystać z tego pożytku
cebulica syberyjska (Scilla siberica)
u/2
Scilla siberica cebulica syberyjska
uprawiana w ogrodach i zdziczała po parkach i cmentarzach
miodunka (Pulmonaria)
f4 u24/38
Pulmonaria miodunka
kwitną w lasach liściastych, uprawiane w ogrodach, mają wydajność miodową do 40kg z ha
wierzba (Salix)
f27 u43/48
Salix wierzba
różne gatunki; wydajność miodowa ±30kg z ha, pyłkowa do 45kg z ha
porzeczka czarna (Ribes nigrum)
fu
Ribes nigrum porzeczka czarna
wydajność miodowa do 70kg z ha
wiśnia pospolita (Cerasus vulgaris)
fau/1
Cerasus vulgaris wiśnia pospolita
wydajność miodowa do 30kg z ha, pyłkowa do 15kg z ha
objaśnienie skrótów

wiosna, ± maj

Taraxacum sect. Ruderalia
f4
Taraxacum sect. Ruderalia
'występuje masowo, ma duża wydajność pyłkową powyżej 200kg z ha i niewielką wydajność miodową, do 20kg z ha
rzepak (Brassica napus ssp. napus)
u
Brassica napus ssp. napus rzepak
uprawiany na olbrzymich powierzchniach, wydajność miodowa ±100kg z ha a pyłkowa do 150kg/ha
jasnota biała (Lamium album)
fa
Lamium album jasnota biała
bardzo duża wydajność miodowa, do 200kg z ha i spora pyłkowa ±50kg z ha
dąbrówka (Ajuga)
f4 u33/58
Ajuga dąbrówka
wydajność miodowa nieco powyżej 100kg z ha
czeremcha zwyczajna (Padus avium)
f1 fu4/4
Padus avium czeremcha zwyczajna
wydajność miodowa do 40kg z ha
śliwa domowa typowa (Prunus domestica ssp. domestica)
fa
Prunus domestica ssp. domestica śliwa domowa typowa
wydajność miodowa ±30kg z ha, pyłkowa do 15kg z ha
grusza pospolita (Pyrus communis)
fau/1
Pyrus communis grusza pospolita
wydajność miodowa niska, kilka kg z ha, pyłkowa 5kg z ha
klon polny (Acer campestre)
fu10/13
Acer campestre klon polny
wydajność miodowa ±50kg z ha
wiciokrzew pospolity (Lonicera xylosteum)
fu
Lonicera xylosteum wiciokrzew pospolity
wydajność miodowa ±120kg z ha
jabłoń domowa (Malus domestica)
fau16/17
Malus domestica jabłoń domowa
wydajność miodowa do 20kg z ha, pyłkowa ±8kg z ha
karagana syberyjska (Caragana arborescens)
u5/8
Caragana arborescens karagana syberyjska
wydajność miodowa ±70kg z ha
kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum)
fau12/14
Aesculus hippocastanum kasztanowiec zwyczajny
wydajność miodowa ±50kg z ha, pyłkowa 25kg z ha
jarząb pospolity (Sorbus aucuparia)
f2 fu12/15
Sorbus aucuparia jarząb pospolity
wydajność miodowa 20kg z ha, pyłkowa 50kg z ha
klon jawor (Acer pseudoplatanus)
fu18/23
Acer pseudoplatanus klon jawor
wydajność miodowa 50kg z ha
wiciokrzew tatarski (Lonicera tatarica)
fau/2
Lonicera tatarica wiciokrzew tatarski
wydajność miodowa ±45kg z ha
wiciokrzew (Lonicera)
f3 u18/20
Lonicera wiciokrzew
inne gatunki przeważnie mają znaczną wydajność miodową
borówka wysoka (Vaccinium corymbosum)
u/1
Vaccinium corymbosum borówka wysoka
wydajność miodowa do 100kg z ha
borówka czarna (Vaccinium myrtillus)
f
Vaccinium myrtillus borówka czarna
wydajność miodowa do 100kg z ha
głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna)
fu4/4
Crataegus monogyna głóg jednoszyjkowy
wydajność miodowa ±15kg z ha, u innych gatunków głogów jest zwykle wyższa
objaśnienie skrótów

pełnia wiosny, początek lata, ±koniec maja/czerwiec

W tym okresie kwitnie wiele kwiatów łąkowych w tym między innymi chętnie odwiedzane przez pszczoły chaber (Centaurea), kuklik zwisły (Geum rivale), wielosił błękitny (Polemonium coeruleum), żywokost lekarski (Symphytum officinale). szałwia łąkowa (Salvia pratensis), firletka poszarpana (Lychnis flos-cuculi), trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa) (jedna z wyższych wydajności miodowych - 700kg z ha, pospolity ale nie występuje w większej ilości), bodziszek (Geranium), czyściec prosty (Stachys recta) (wysoka wydajność miodowa - 500kg z ha), komonica zwyczajna (Lotus corniculatus). Na glebach piaszczystych, skarpach kwitną dobre pożytki pszczele: farbownik lekarski (Anchusa officinalis), rezeda żółta (Reseda lutea).
rdest wężownik (Polygonum bistorta)
fu2/2
Polygonum bistorta rdest wężownik
występuje na podmokłych łąkach, ma dużą wydajność miodową ±350kg z ha, wydajność pyłkowa ok 40kg z ha
koniczyna biała (Trifolium repens)
f2 fu/1
Trifolium repens koniczyna biała
rośnie dziko i uprawiana roślina pastewna, wydajność miodowa ±100kg z ha, pyłkowa 30kg z ha
koniczyna białoróżowa (Trifolium hybridum)
f2 fu
Trifolium hybridum koniczyna białoróżowa
rośnie dziko i uprawiana roślina pastewna, wydajność miodowa ±100kg z ha, pyłkowa 30kg z ha
żmijowiec zwyczajny (Echium vulgare)
fu/1
Echium vulgare żmijowiec zwyczajny
wysoka wydajność miodowa do 400kg z ha, pyłkowa ±70kg z ha
sparceta siewna (Onobrychis viciifolia)
fa
Onobrychis viciifolia sparceta siewna
uprawiana roślina pastewna, wydajność miodowa ±180kg z ha, pyłkowa 60kg z ha
gorczyca jasna (Sinapis alba)
fau
Sinapis alba gorczyca jasna
uprawiana jako roślina oleista i na zielony nawóz, wydajność miodowa do 100kg z ha, pyłkowa do 200kg z ha
facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia)
efu2/2
Phacelia tanacetifolia facelia błękitna
siana w poplonach ścierniskowych nie ma większej wartości pszczelarskiej, siana wiosną na poletkach dla pszczół jest bardzo wartościowa, wydajność miodowa to 300kg z ha a pyłkowa 180kg z ha, kwitnie ponad miesiąc
aronia czarna (Aronia melanocarpa)
u3/3
Aronia melanocarpa aronia czarna
wydajność miodowa 10-20kg z ha
malina, jeżyna (Rubus)
f90 u8/8
Rubus malina, jeżyna
wydajność miodowa ±20kg z ha
kruszyna pospolita (Frangula alnus)
fu4/4
Frangula alnus kruszyna pospolita
wydajność miodowa 80kg z ha
irga rozkrzewiona (Cotoneaster divaricatus)
u/1
Cotoneaster divaricatus irga rozkrzewiona
wydajność miodowa ±190kg z ha
irga czarna (Cotoneaster niger)
fu
Cotoneaster niger irga czarna
wydajność miodowa do 350kg z ha
irga błyszcząca (Cotoneaster lucidus)
fau2/3
Cotoneaster lucidus irga błyszcząca
wydajność miodowa powyżej 300kg z ha, pyłkowa 12kg z ha
malina właściwa (Rubus idaeus)
fu3/3
Rubus idaeus malina właściwa
wydajność miodowa do 200kg z ha, pyłkowa 15kg z ha
robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia)
fau18/19
Robinia pseudoacacia robinia akacjowa
wydajność miodowa 65kg z ha, pyłkowa ±15kg z ha
śnieguliczka biała (Symphoricarpos albus)
fau/1
Symphoricarpos albus śnieguliczka biała
wydajność miodowa 190kg z ha, pyłkowa ±10kg z ha
objaśnienie skrótów

lato, czerwiec/lipiec

lucerna siewna (Medicago sativa)
fa
Medicago sativa lucerna siewna
uprawiana roślina pastewna, na plantacjach nasiennych gdzie dochodzi do pełnego kwitnięcia wydajność miodowa powyżej 100kg z ha
chaber bławatek (Centaurea cyanus)
fa
Centaurea cyanus chaber bławatek
wysoka wydajność miodowa, ponad 300kg z ha i pyłkowa 60kg z ha
szałwia okręgowa (Salvia verticillata)
fu/1
Salvia verticillata szałwia okręgowa
kwitnie na łąkach, wydajność miodowa 300kg z ha, pyłkowa 40kg z ha, wysoką wydajność mają też inne gatunki \gt-d Salvia
ostrożeń łąkowy (Cirsium rivulare)
fu/1
Cirsium rivulare ostrożeń łąkowy
wydajność miodowa ±80kg z ha
jasieniec piaskowy (Jasione montana)
fu/1
Jasione montana jasieniec piaskowy
na glebach piaszczystych, wydajność miodowa ±160kg z ha
krwawnica pospolita (Lythrum salicaria)
fu3/8
Lythrum salicaria krwawnica pospolita
wydajność miodowa powyżej 200kg z ha
chaber driakiewnik (Centaurea scabiosa)
f1 fu/1
Centaurea scabiosa chaber driakiewnik
wydajność miodowa do 600kg z ha
nostrzyk żółty (Melilotus officinalis)
fu
Melilotus officinalis nostrzyk żółty
wydajność miodowa ponad 100kg z ha, pyłkowa 30kg z ha
trojeść amerykańska (Asclepias syriaca)
fau/1
Asclepias syriaca trojeść amerykańska
wydajność miodowa do 600kg z ha
szczeć pospolita (Dipsacus sylvestris)
fu
Dipsacus sylvestris szczeć pospolita
wydajność miodowa ponad 300kg z ha, pyłkowa 250kg z ha
czosnek cebula (Allium cepa)
u19/25
cebula
wydajność miodowa na plantacji nasiennej ±100kg z ha
ślazówka turyngska (Lavatera thuringiaca)
fu
Lavatera thuringiaca ślazówka turyngska
wydajność miodowa ±170kg z ha
głowienka pospolita (Prunella vulgaris)
f
Prunella vulgaris głowienka pospolita
wydajność miodowa ±170kg z ha
lebiodka pospolita (Origanum vulgare)
fu11/26
Origanum vulgare lebiodka pospolita
wydajność miodowa ±500kg z ha
ożanka nierównoząbkowa (Teucrium scorodonia)
fau/2
Teucrium scorodonia ożanka nierównoząbkowa
wydajność miodowa powyżej 600kg z ha
łyszczec wiechowaty (Gypsophila paniculata)
fu7/10
Gypsophila paniculata łyszczec wiechowaty
wydajność miodowa powyżej 300kg z ha
popłoch pospolity (Onopordum acanthium)
fau
Onopordum acanthium popłoch pospolity
wydajność miodowa powyżej 100kg z ha, pyłkowa 35kg z ha
gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum)
u
Fagopyrum esculentum gryka zwyczajna
wydajność miodowa ±300kg z ha, pyłkowa 25kg z ha
fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus)
u4/9
Phaseolus coccineus fasola wielokwiatowa
wydajność miodowa powyżej 100kg z ha
lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos)
fu6/7
Tilia platyphyllos lipa szerokolistna
wydajność miodowa ±200kg z ha, pyłkowa 35kg z ha, podobną wysoką wydajność ma \gt Tilia cordata i inne gatunki z rodzaju lipa
koniczyna krwistoczerwona (Trifolium incarnatum)
u
Trifolium incarnatum koniczyna krwistoczerwona
wydajność miodowa 140kg z ha
macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum)
fu2/5
Thymus serpyllum macierzanka piaskowa
wydajność miodowa 50-150kg z ha
objaśnienie skrótów

pełnia i koniec lata, ±lipiec/sierpień

sadziec konopiasty (Eupatorium cannabinum)
fu/1
Eupatorium cannabinum sadziec konopiasty
wydajność miodowa 160kg z ha
nostrzyk biały (Melilotus alba)
fu/1
Melilotus alba nostrzyk biały
wydajność miodowa bardzo duża, 300-600kg z ha, pyłkowa 40-170kg z ha
chaber nadreński (Centaurea stoebe)
f
Centaurea stoebe chaber nadreński
wydajność miodowa do 600kg z ha, pyłkowa do 260kg z ha, wysoką wydajność mają też inne gatunki chabrów
przegorzan kulisty (Echinops sphaerocephalus)
fau/1
Echinops sphaerocephalus przegorzan kulisty
wydajność miodowa do 800kg z ha, pyłkowa ±230kg z ha, nieco niższą ale także znaczącą wydajność mają inne gatunki przegorzanów
mikołajek płaskolistny (Eryngium planum)
fu4/7
Eryngium planum mikołajek płaskolistny
wydajność miodowa do 700kg z ha, pyłkowa do 100kg z ha
dynia zwyczajna (Cucurbita pepo)
u30/50
dynia zwyczajna
wydajność miodowa kilkadziesiąt kg z ha
mięta długolistna (Mentha longifolia)
fu2/4
Mentha longifolia mięta długolistna
wydajność miodowa do 600kg z ha, nieco niższą ale także dobrą wydajność miodową mają inne gatunki z rodzaju mięta
słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus)
u16/24
słonecznik ozdobny
wydajność miodowa do 50kg z ha, pyłkowa do 65kg z ha
niecierpek himalajski (Impatiens glandulifera)
fa
Impatiens glandulifera niecierpek himalajski
wydajność miodowa do 700kg z ha, pyłkowa ±400kg z ha
nawłoć ogrodowa 'Nana' (Solidago ‘Nana’)
u
Solidago ‘Nana’ nawłoć ogrodowa 'Nana'
wydajność miodowa ±400kg z ha, pyłkowa do 200kg z ha, podobną wysoką wydajność miodową mają inne gatunki nawłoci
winobluszcz trójklapowy (Parthenocissus tricuspidata)
u3/5
Parthenocissus tricuspidata winobluszcz trójklapowy
wydajność miodowa w przeliczeniu na ha obrośniętej płaszczyzny wysoka — 200-300kg z ha
wrzos zwyczajny (Calluna vulgaris)
fu67/76
Calluna vulgaris wrzos zwyczajny
wydajność miodowa ±50kg z ha
objaśnienie skrótów
/

koniec lata i wczesna jesień, ±wrzesień

nawłoć późna (Solidago gigantea)
fa
Solidago gigantea nawłoć późna
wydajność miodowa do 700kg z ha, pyłkoes ±50kg z ha
nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis)
fau2/4
Solidago canadensis nawłoć kanadyjska
wydajność miodowa do 800kg z ha
rdestowiec ostrokończysty (Reynoutria japonica)
fau/1
Reynoutria japonica rdestowiec ostrokończysty
wydajność miodowa ±250kg z ha
bluszcz pospolity (Hedera helix)
fu11/16
Hedera helix bluszcz pospolity
wydajność miodowa wysoka ponad 300kg z ha — kwitną tylko stare egzemplarze, niezbyt licznie u nas spotykane
objaśnienie skrótów

pożytek pszczeli

rośliny nektarodajne

rośliny pożytkowe

rośliny pyłkodajne

Rośliny miododajne to termin potoczny dla określenia roślin pożytkowych tj. takich które dostarczają pokarmu pszczołom (czyli pożytku pszczelego). Tym pokarmem może być nektar, pyłek kwiatowy lub spadź.
Nektar to słodki sok wydzielany w nektarnikach zlokalizowanych w lub przy kwiatach. Jest on bogaty w cukry, dostarcza energii dla podtrzymania procesów życiowych pszczoły. Miód to odwodniony nektar, jest on końcowym produktem przetwarzania przez pszczoły nektaru. W gniazdach pszczół - ulach, miód jest magazynowany w woskowych plastrach jako pokarm zapasowy na okres braku pożytków lub zimę.
Pyłek kwiatowy to drugi, równie ważny pożytek pszczeli. Dostarcza on tym owadom białka, niezbędnego dla wzrostu i rozwoju larw.
W zależności od przewagi któregoś z tych pożytków można mówić o dobrych roślinach pyłkodajnych lub roślinach nektarodajnych.

wydajność miodowa

spadź

wydajność pyłkowa

Poszczególne gatunki "roślin miododajnych" czyli pożytkowych różnią się swoją wartością. Wartość nektarodajną roślin określa się jako wydajność miodową - ilości kg miodu która może być wyprodukowana z hektara zwartego łanu danego gatunku przez cały okres kwitnienia.
Wydajność pyłkową roślin określa się jako ilość kg pyłku jaka może być zebrana przez pszczoły z hektara zwartego łanu przez cały okres kwitnienia danego gatunku.

Wydajność miodowa i pyłkowa waha się od kilku do kilkuset kilogramów na hektar, w zależności od gatunku rośliny. Nie jest ona jedynym czynnikiem określającym wartość pszczelarską roślin. Jest ona jeszcze wypadkową okresu kwitnienia, długości kwitnienia, masowością występowania danego gatunku oraz zwartości łanu - co określa średni czas stracony na przeloty pomiędzy kwiatami i do ula, dostępności nektaru (budowa kwiatu może utrudniać lub uniemożliwiać dostęp pszczół), konkurencji z innymi owadami - zbyt łatwo dostępny nektar, np. w kwiatach rodziny selerowatych (Apiaceae) jest w znacznym stopniu zjadany przez inne owady np. muchówki.
Niemal wyłącznie w przypadku upraw polowych mamy do czynienia z łanowym występowaniem danego gatunku miododajnego na dużym obszarze (np. rzepak (Brassica napus ssp. napus)). W przypadku roślin pastewnych i łąk mogą one być wydajniejsze w drugiej pełni lata, ponieważ aby uzyskać lepszą paszę dla zwierząt gospodarskich, pierwszy pokos rolnicy starają się wykonać przed kwitnięciem traw i roślin zielnych. W przypadku wielu roślin uprawianych nie dla nasion czy owoców, nie dopuszcza się do kwitnienia (np. czosnek cebula (Allium cepa)), chyba że na plantacjach nasiennych.
Dziko rosnące rośliny pożytkowe zwykle nie występują łanowo. Ich realną wydajność na jednostkę powierzchni jest więc niższa niż maksymalna możliwa do uzyskania tylko w uprawie w ogródkach pszczelich. Wreszcie realna "miododajność" zależy od przebiegu pogody w danym roku.

Pośrednim pożytkiem pszczelim pozyskiwanym z roślin jest spadź. Są to słodkie odchody mszyc mszyc wysysających soki roślinne. Po pasażu przez pszczołę są one zamieniane na wyborny miód spadziowy. Spadź jest, w znacznej ilości produkowane na niektórych gatunkach drzew silnie opanowywanych latem przez mszyce - np. na lipach, jodłach.

Do roślin miododajnych należą rośliny dziko rosnące, niektóre rośliny uprawne i gatunki specjalnie, o bardzo wysokiej wydajności pożytkowej, uprawiane przez pszczelarzy w tzw. ogródkach pszczelarskich.

Wartość pożytkowa różnych rodzin i rodzajów roślin

Zdolność dostarczania pożytku pszczelego jest zróżnicowana w różnych grupach systematycznych roślin. Zależy ona od budowy kwiatu i strategii zapylania. W szczególności:
· większość przedstawicieli rodziny jasnotowate (Lamiaceae) cechuje się wysoką miododajnością, powyżej 100kg, w nierzadkich rekordowych przypadkach nawet 600kg z ha; u niektórych gatunków z tej rodziny budowa kwiatu utrudnia lub uniemożliwia pozyskiwanie nektaru pszczołom - np. u koniczyny łakowej (Trifolium pratense), wyki ptasiej (Vicia cracca)
· większość przedstawicieli rodziny ślazowate (Malvaceae) cechuje się wydajnością miodową w przedziale 100-200kg z ha
· gatunki z rodziny selerowate (Apiaceae) cechuje zwykle wysoka miododajność - powyżej 100kg z ha, budowa kwiatu sprawia jednak, że silną konkurencję dla pszczół stanowią inne owady wykorzystujące nektar
· uprawiane gatunki z rodzaju trojeść (Asclepias) mają bardzo wysoką wydajność miodową, nieraz znacznie ponad 300kg z ha
· wielu przedstawicieli rodziny astrowate s.l. (Asteraceae) ma przyzwoitą wydajność miodową powyżej 100kg z ha i dobrą pyłkową, niekóre rodzaje są wybitnie miododajne np. chaber (Centaurea)