atlas-roslin.pl
takson rodzimy lub trwale zadomowiony [24][491]

Picea abies (L.) H.Karst. [🔉 p·ce·a ·bi·ēs]

świerk pospolity, (smerek, smrek), (cz) smrk ztepilý (de) Europäische Fichte (de) Gewöhnliche Fichte (de) Rottanne (ru) ель обыкновенная
Picea excelsa (Lam. et DC.) Link · Picea excelsa (Lam.) Link
Picea abies (świerk pospolity)
29.10.2011, Park Grabiszyński, Wrocław; copyright © by Marek Snowarski XL
Picea abies
szczyt drzewa
Picea abies (świerk pospolity)
szyszki
Picea abies
kora
Picea abies
Picea abies (świerk pospolity)

cechy charakterystyczne

cechy diagnostyczne w kluczu:Picea (świerk)kl 2609
Picea abies (świerk pospolity)
3D
Picea abies (świerk pospolity)
XL
Picea abies (świerk pospolity)
Picea abies (świerk pospolity)
3D
Drzewo do 30 (50) m wysokości. Pień prosty, strzała, widoczny wyraźnie do samego wierzchołka; korona stożkowata, bardzo regularna; boczne gałęzie w wyraźnych piętrach; w górze pnia wzniesione lub wznoszące się, w części środkowej poziome, w dole pochylone w dół; przy pełnym nasłonecznieniu zachowują się do podstawy, w zwarciu dolne gałęzie obumierają. Kora czerwonobrązowa do szarej, łuszczy się cienkimi płatkami. System korzeniowy płaski, bez korzenia palowego.

space

Igły ciemnozielone lub sinawe, zaostrzone, 10 – 25 mm długości, 1 – 1.5 mm szerokości; w przekroju poprzecznym czterokanciaste, często ±kwadratowe; zwykle bez wyraźnego nalotu woskowego, jedynie z niewyraźnymi paskami na każdej stronie (linie aparatów szparkowych), błyszczące. Na górnej stronie pędu ustawione wszechstronnie, na spodniej ±dwurzędowo.

space

Szyszki zwisające, długie, 10 – 15 (18) cm długości i 3 – 4.5 cm szerokości; nasiona dojrzewają w końcu pierwszego roku; szyszki opadają w całości dopiero wiosną. Łuski nasienne bardzo zmiennego kształtu, w zarysie rombowate, mniej lub bardziej wydłużone na szczycie, grube, sztywne, tabakowo brązowe do ciemno brązowych. Nasiona ciemnobrązowe, 4 mm długości, skrzydełka żółtawe, 3×dłuższe od nasiona.

space

występowanie

wystepowanie
o mapie występowania
Picea abies
Picea abies (świerk pospolity)
Picea abies
w specyficznych surowych warunkach klimatycznych, powyżej górnej granicy lasu w Karkonoszach świerk wytwarza formy płożące się
ekologiczne liczby wskaźnikowe Picea abies (świerk pospolity)
Jedyny gatunek tego rodzaju naturalnie występujący w Polsce. Często spotykany w dwóch pasach: na południu w górach (świerczyny) i na pogórzu oraz na północy kraju. Preferuje gleby silnie wilgotne lub wilgotne, kwaśne, z duża ilością surowej próchnicy. W pasie środkowym Polski, z powodu zbyt niskich opadów, rzadko spotykany.

Gatunek charakterystyczny (Ch.) dla:

space_elw

Gatunek wyróżniający (D.) dla:

space_elw

Stałość w zdjęciach fitosocjologicznych dla wybranych syntaksonów [7]:

space_elw

Różne parametry ekologiczne, z objaśnieniem - opisowym rozwinięciem tekstowym, są podane tekstem po zalogowaniu.

wybrane okazy · selected collections

znalezisko 20111029.4.11 - Picea abies (świerk pospolity); Park Grabiszyński, Wrocław
111029-4
leg. Marek Snowarski
/Park Grabiszyński, Wrocław/ #12, 2.3D
znalezisko 20050318.7.js - Picea abies (świerk pospolity); okolice Wlenia, Pogórze Kaczawskie
050318-7
leg. Jacek Soboń
/okolice Wlenia, Pogórze Kaczawskie/ #8
znalezisko 20031212.1.bl - Picea abies (świerk pospolity); Warszawa
031212-1
leg. Barbara Łotocka
/Warszawa/ #4
znalezisko 20050601.10.bl - Picea abies (świerk pospolity); Pieniny
050601-10
leg. Barbara Łotocka
/Pieniny/ #2

właściwości i zastosowanie

wymagania uprawa Picea abies (świerk pospolity)
🌱
Cechuje się szybkim wzrostem. Nie powinien być sadzony na nieodpowiednich stanowiskach (na zbyt suchych glebach i w zbyt suchym i/lub zanieczyszczonym powietrzu) bo źle rośnie i może zamierać. Z tego względu miernie nadaje się do zieleni miejskiej, zwłaszcza na niżu Polski.

space

Może być użyty na żywopłoty formowane 1 – 2 m wysokości. Ale jedynie w pełni nasłonecznione i zadbane (regularnie przystrzygane), inaczej ogałaca się od dołu. Karłowe odmiany stosuje się w obwódkach.

space

obrzeża roślinne • ⁂ pojedynczo lub po kilka w grupie (soliter) • ▩ grupa/płat • na żywopłot formowany, obronny
🌲 drzewa iglaste • "kolczaste/kłujące" • zimozielone (wiecznie zielone) • o znaczeniu produkcyjnym
🌿 ozdobne liście
wysokość: (0.5)2 – 30 (50) m • szerokość: 1 – 12 m

wymagania i uprawa

Picea abies
🌸
🔆 miejsce:  słoneczne • 🌤 słoneczne, nieco ocienione • z wilgotnym powietrzem
💧 woda: gleba przeciętnie wilgotna (świeża) • gleba dostatecznie wilgotna • nie znosi przesuszania
☷ gleba: odczyn lekko kwaśny • preferuje lekko kwaśne
❄️ zimowanie: strefa mrozoodporności 2

Wymagania (optimum rozwoju/konkurencyjności na naturalnych stanowiskach wg ekologicznych liczb wskaźnikowych): światło — półcień lub umiarkowane słońce • woda — gleba przeciętnie wilgotna lub gleba wilgotna • próchnica — gleba mineralno-próchnicza, zasobna w humus lub gleba organiczna, humusowa, torfowa • ciepło — miejsce umiarkowanie zimne lub miejsce umiarkowanie chłodne • zwięzłość — gleba kamienista, żwirowa lub gleba lekka, piaszczysta lub gleba średnio zwięzła • żyzność — podłoże ubogie lub podłoże umiarkowanie żyzne

Wymaga gleb dostatecznie wilgotnych, nie przesychających; o odczynie lekko kwaśnym lub kwaśnym. Wymaga wilgotnego powietrza; nie toleruje zanieczyszczenia powietrza. Z tego względu źle rośnie w miastach.

space

🌱 Sadzenie, wysiew, rozmnażanie (główna/preferowana metoda):

z nasion [bez stratyfikacji, warto namoczyć 24h przed wysiewem, wysiew na głębokość 1 cm, koniec kwietnia-maj]
przez szczepienie [na 3-letnich, zadoniczkowanych siewkach tego gatunku, zimą lub wczesną wiosną w szklarni]
przez sadzonki pędowe zdrewniałe [koniec lutego-marzec, najlepiej cięte z piętką; niektóre w czasie letniego spoczynku (czerwiec); stymulator ukorzeniania pomocny]

🌱🌸
opcje Bazaru

odmiany (form i odmian #48) analiza dostępności roślin

  • ▫  ‘bez odmiany
  • ▫  ‘Acrocona — niska, 2 – 4 (8) m wysokości, szerokostożkowata, obficie szyszkująca, końce licznych gałęzi w formie mostrualnych szyszek, poza tym na bocznych gałązkach ±normalne szyszki [1890]
  • ▫  ‘Anita's Golden Cloak — przyrosty żółte, szyszki czerwone
  • ▫  ‘Aurea — korona drzewiasta, do 13 m wysokości, z gałęziami poziomo odchodzącymi; roczne igły żółte lub żółtawe, początkowo błyszczące, jasnożółte, potem zielonawożółte, na słońcu nieco brunatniejące
  • ▫  ‘Aurea Magnifica — jak 'Aurea' ale pokrój niższy i szerszy, często krzaczasty, bez wyraźnego przewodnika; igły wyraźniej jasno zielonkawożółte, zimą bardziej pomarańczowożółte [1899]
  • ▫  ‘Baisneri
  • ▫  ‘Barryi
  • ▫  ‘Finedonensis — korona drzewiasta, 10 – 15 m wysokości, wąskostożkowata, gałęzie i gałązki ±poziomo ustawione; młode pędy kremowożółte, potem brunatnawe [1858]
  • ○  ‘Formanek — wolnorosnąca, o gałęziach szeroko rozpostartych, zwieszających się; igły długie [1906] #2
  • ▫  ‘Frohburg — płacząca; gałęzie i gałązki silnie zwieszone, przylagające do przewodnika; igły 8 – 12 mm długości, szarozielone
  • ○  ‘Gold Drift — forma płacząca; igły żółte #2
  • ▫  ‘Golden Beskid — półkarłowa, przyrosty żółte [J. Szewczyk]
  • ○  ‘Inversa — gałęzie i gałązki silnie zwieszone (płaczące), najniższe sięgające ziemi; pokrój kolumnowy, 5 – 10 m wysokości; igły grubawe, lśniące, zielone [1855] #2
  • ▫  ‘Końca
  • ▫  ‘Krasickiana — gałęzie przewisające; igły b. długie; dawna odmiana polska
  • ○  ‘Lombart's #2
  • ▫  ‘Loreley
  • ▫  ‘Norrkoping — igły krótkie, złotożółte
  • ▫  ‘Pendula Major — płacząca; korona stożkowata; gałęzie poziomo odchodzące lub u starszych egzemplarzy w części zwieszające się; szyszki liczne; igły 2 – 3 cm długości [1868]
  • ▫  ‘Pyramidata — korona drzewiasta, wąskostożkowata [1919]
  • ▫  ‘Remontii
  • ○  ‘Roseospicata — młode przyrosty różowe #2
  • ▫  ‘Rothenhaus — forma płacząca, o wąskiej koronie; igły krótkie, w typie Picea orientalis [1938]
  • ▫  ‘Rydal — niska, po 10 latach 2.5 m wysokości i 1.5 m szerokości; przyrosty wiosną ciemnoczerwone, zieleniejące [1993]
  •    ‘Van Bemmel — odmiana typu "czarcia miotła", często oferowana szczepiona na pniu
  •    ‘Viminalis — formy płaczące, poza tym zbliżone do typu, korona szerokostożkowata, z długimi gałęziami, przewieszającymi się na końcach [1777]
  • ▫  ‘Waldbrund
  • ▫  ‘Witches Broom
idxGrupa karłowe
  • ○  Acrocona NanaPusch — karłowa, płasko-kopulasta; poza tym w typie 'Acrocona', szyszki początkowo czerwone, końce gałązek zakończone montrualnymi szyszkami [1987] #2
  • ▫  ‘Brabant — karłowa, płaskokulista
  • ○  ‘Echiniformis — karłowata, "jeżowata"; bardzo wolno rosnąca, korona półkulista do poduszkowate, po 30 latach 20 – 30 cm wysokości i 40 – 60 cm szerokości, zwarta, nieregularna [1875] #2
  • ▫  ‘Henksgarden Beauty — karłowa, szerokostożkowata, wcześnie szyszkuje
  • ▫  ‘Little Gem — karłowa; pokrój półkulisty lub poduszkowaty, typu 'Nidiformis', 30 – 50 cm wysokości i 60 – 100 cm szerokości; gałązki cienkie, gęsto upakowane; igły tylko 2 – 5 mm długości, bardzo cienkie, bardzo gęsto ułożone na gałązkach [1965]
  • ▫  ‘Maxwellii — karłowa; płaskokulista do poduszkowatej, do 1 – 1.5 m wysokości i 2 m szerokości; w centrum z bardzo gęsto ułożonymi grubymi i krótkimi gałązkami [1860]
  • ▫  ‘Nana Compacta — karłowa; pokrój spłaszczonostożkowaty, gęsty; igły 4 – 7 mm długości, gęsto, promieniście ułożone [1950]
  • ◔ ‘Nidiformis — forma karłowa "gniazdowata", półkulista, spłaszczona, po 30 latach 60 – 100 cm wysokości i 1.8 – 2 m szerokości; gałązki bardzo liczne, silnie skrócone; igły 7 – 10 mm długości, odstające, jasnozielone [1906] #3
  • ▫  ‘Procumbens — karłowa; wzrost rozpostarty, po 30 – 40 latach 60 – 100 cm wysokości i 3 – 5 m szerokości [1850]
  • ▫  ‘Pumila — karłowa; korona szeroka, spłaszczona, nieregularna; po 30 latach 60 – 70 cm wysokości i 1.5 – 4 m szerokości, później do 1 m wysokości [1874]
  • ▫  ‘Pumila Glauca — karłowa; pokrój jak 'Pumila', igły silnie owoszczone, z bardzo wyraźnymi liniami szparek
  • ▫  ‘Pumila Nigra — karłowa; pokrój jak 'Pumila', igły 8 – 12 mm długości, bardzo gęsto ustawione, ciemnozielone, silnie owoszczone, z 2 – 4 bardzo drobnymi, wyraźnymi liniami szparek [1891]
  • ○  ‘Pusch’ (Acrocona Nana) — karłowa, płasko-kopulasta; poza tym w typie 'Acrocona', szyszki początkowo czerwone, końce gałązek zakończone montrualnymi szyszkami [1987] #2
  • ▫  ‘Pygmaea — karłowa; pokrój zwarty, półkulisty do szeroko stożkowatego, początkowo bardzo wolno rosnąca, do 50 cm wysokości, stare egzemplarze do 1 – 1.5 m wysokości; igły 5 – 8 mm długości, żywozielone [1838]
  • ▫  ‘Riesengebirge — karłowa, kulista
  • ○  ‘Tompa — karłowa; pokrój stożkowaty, potem szerokostożkowaty, gęsty, przypominajacy świerk biały (Picea glauca) 'Conica'; po 15 latach 60 cm wysokości; igły cienkie, jasnozielone [1987] #2
  • ○  ‘Will's Zwerg — karłowa, gęsta, pokrój regularny, stożkowaty; po 30 latach do 2 m wysokości i 60 – 80 cm szerokości; igły na przyrostach świętojańskich znacznie jaśniejsze, poza tym ciemnozielone [1956] #2
  • ▫  ‘Zagwiżdże — karłowa, ścieląca się; igły ciemnozielone
idxGrupa Virgata — grupa odmian "wężowych" o osobliwie wyglądającej, szerokostożkowatej do nieregularniej koronie składającej się głównie z silnie wydłużonych i słabo rozgałęzionych pędów rosnących w różnych kierunkach, wyrastające z pnia zwykle prostopadłe do niego i wznoszące się, boczne dalszych rzędów często ±zwieszone; powstaje dość luźna korona, z wyraźnym przewodnikiem, z wiekiem zagęszczająca się; drzewa silnie rosnące, roczne przyrosty pędów rzędu 1m, po 30 latach 15m wysokości i 5-8m średnicy; mutacje tego rodzaju zdarzają się spontanicznie i dalej są propagowane wegetatywnie; przy rozmnażaniu z nasion często powtarzają cechę osobliwego rozgałęziania się
  • ▫  ‘Cobra — pędy zwisłe do ziemi i płożące się
  • ○  ‘Cranstonii — forma "wężowa", drzewiasta, szerokostożkowata, luźna, 10 – 15 m wysokości; gałęzie długie, grube, przeplatające się, słabo rozgałęziające się; igły do 30 mm długości, często nieco pofalowane, promieniście i odlegle ustawione #2
  •    ‘Virgata — odmiany "wężowe" wielokrotnie pozyskiwane z naturalnych mutacji tego typu; z bardzo luźną koroną, 12 – 15 m wysokości, zbudowaną z gałęzi bardzo słabo rozgałęziających się, odchodzących nieregularnie w różnych kierunkach, górne przeważnie ku górze, dolne przeważnie zwisające, wyrastających pojedynczo lub w okółkach; igły do 25 mm długości, promieniście ustawione, grube, ostre, często wygięte ku górze [Jacques, 1853]

Picea abies ssp. obovata · świerk syberyjski

Picea obovata
takson uprawiany, nie ujęty w czekliście 2002 lub 2020 [24]
kolor liści
liście
Takson występujący na terenach Eurazji od Europy Północno-Wschodniej po Kamczatkę, zbliżony do świerka pospolitego (Picea abies) (na styku zasięgu występują formy przejściowe). Pędy bardziej, gęsto, owłosione. Szyszki mniejsze, 6 – 8 cm długości, z zaokrąglonymi łuskami.

space

nomenklatura, etymologia ℹ️
poznanie znaczenia i pochodzenia nazwy ułatwia jej zapamiętanie

Picea abies (L.) H.Karst. [🔉 p·ce·a ·bi·ēs]Picea excelsa (Lam. et DC.) Link [🔉 p·ce·a eks·cel·sa], Picea excelsa (Lam.) Link(pl) świerk pospolity · smerek, smrek • (cz) smrk ztepilý (de) Europäische Fichte (de) Gewöhnliche Fichte (de) Rottanne (ru) ель обыкновенная
Nazwa rodzaju (Picea) odnosi się do żywiczności/smolności drewna, z którego na drodze suchej destylacji uzyskiwano żywiczną smołę — dziegieć.

Epitet gatunku (abies) jest tożsamy z nazwą inne rodzaju Abies (jodła); w dawnych wiekach nie zawsze czyniono rozróżnienia pomiędzy świerkiem i jodłą; naukowa nazwa rodzaju (Picea) podkreśla żywiczność drewna świerkowego, w opozycji do prawie bezżywicznego jodłowego - "smolna jodła". Synonimiczny epitet excelsa podkreśla wysokość, monumentalny pokrój drzewa.

Polski epitet "pospolity" bo to jedyny gatunek świerka występujący w Polsce, do tego częsty.

(lat.) pceus, -a, -um adj.
1) smolny, żywiczny; 2) czarny jak smoła; od rzeczownika pix, picis f (smoła = dziegieć, produkt suchej destylacji drewna); pochodzi od praindoeuropejskiego *pik- oznaczającego smołę; podobne w brzemieniu słowa znajdują się w wielu językach z tej grupy, oznaczając smołę, a wtórnie piekło lub przenośnie gorąco (ale już podobne słowa piec, pieczenie itp. to inna rodzina)
(lat.) abiēs, abietis f subst.
w łacinie starożytnej słowo to oznaczało drzewo iglaste, najpewniej bez rozróżnienia, jodłę lub świerk; rodowód słowa nieznany, prawdopodobnie b. archaiczne [460s20], od przypuszczalnie przed praindoeuropejskiego rdzenia *ab- "drzewo" lub *abi-
(pl.) świerk
oraz regionalne (na południu) smrek, smerek są podobne w innych językach słowiańskich i prawdopodobnie pochodzą od praindoeuropejskiego *smer-k- oznaczającego drzewo iglaste (samo *smer- tyczyło się lasu iglastego)
(lat.) exclsus, -a, -um adj.
wysoki, okazały, wybitny; rdzeń *cello oznacza podnoszenie; stąd też "Gloria in excelsis Deo" — chwała na wysokości