atlas-roslin.pl

co to jest systematyka, nomenklatura botaniczna

czy jest obowiązujący system

Zobacz skorowidz systematyczny atlasu.
To jak konkretnie są ułożone gatunki w nadrzędne jednostki systematyczne jest zmienne. Zależy od badacza - taksonoma, postępu wiedzy, założeń "ideologicznych". Konkretny układ gatunków nazywa się systemem. Nie ma czegoś takiego jak "aktualny system", "prawidłowa systematyka", itp.. Choć może być "obowiązujący system" w ramach określonego zielnika, katalogu, wymagań organizacji, szefa lub wykładowcy, określonego opracowania.

System przyjęty w atlas-roslin.pl odpowiada w dużym stopniu (a przynajmniej stara się nadążyć) za APG IV. Ze względów praktycznych, tam gdzie to możliwe, przyjęte zostały dla kladów lub zostały zachowane w synonimach tradycyjne nazwy dla poszczególnych taksonów.

Klucze często idą w poprzek systemu kladów z oczywistych względów praktycznych. Klucze zostały posadowione na stronach tych taksonów gdzie jest to najpraktyczniejsze z uwagi na ich dziedzinę i przyzwyczajenie.

Miejscami utworzono sztuczne jednostki niby-systematyczne, dla zgrupowania taksonów, czy to ze względu na potrzeby związane z kluczami, czy też dla wydzielenie gatunków uprawianych.

Współczesne nazewnictwo naukowe roślin zapoczątkował w XVIII w. szwedzki przyrodnik Linneusz. Współcześnie zasady są utrwalone przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej i zasadniczo stoją na linneuszowskim fundamencie. Dany takson w randze gatunku ma tylko jedną "obowiązującą" nazwę (co do zasady najwcześniej poprawnie podaną w ramach danego rodzaju) oraz synonimy (niezależne późniejsze opisy "tego samego" lub przypisanie w innych rodzajach).

Nazwy są pisane w łacinie botanicznej wg reguł gramatycznych i słowotwórczych tego języka. Pochodzą w ok. 1/3 od słów łacińskich, w ok. 1/3 od latynizowanych nazw własnych (nazwiska, nazwy geograficzne) z różnych współczesnych języków, w ok. 1/6 pochodzą z latynizowanej starożytnej greki a pozostała część to nazwy "autotematyczne" ukute od istniejących nazw rodzajów lub terminów w łacinie botanicznej.

Łacina botaniczne jest zasadniczo zgodna ze starożytną, klasyczną łaciną z drobnymi osobliwościami. Jest przede wszystkim językiem pisanym, do drugiej połowy XX w. były w niej obowiązkowo pisane diagnozy taksonów (obecnie dopuszczony jest w tej roli angielski). W mowie używa się współcześnie wyłącznie nazwy taksonów.

gatunek

lat. species; ang. species; niem. Art

epitet gatunku

ang. specific epithet; niem. spezifischen Epitheton

nazwa gatunku

ang. species name
System binominalny
Do klasyfikacji organizmów żywych i ich nazywania stosuje się wprowadzony przez Linneusza tzw. system binominalny (dwuwyrazowy). Podstawową jednostką klasyfikacji organizmów jest gatunek.
Dla potrzeb klasyfikacji botanicznej można przyjąć, że gatunek to zbiór osobników podobnych do siebie i istotnie różniących się od osobników innych gatunków. Osobniki danego gatunku mogą swobodnie rozmnażać w procesie płciowym lub wegetatywnie i są przy tym całkowicie lub w znacznym stopniu izolowane pod względem zdolności rozmnażania płciowego od innych gatunków, i/lub są izolowane od nich geograficznie. Jeśli jest możliwe i dochodzi do krzyżowania się osobników dwóch gatunków, to potomstwo mieszańców nie jest zdolne do rozmnażania się płciowego całkowicie lub w znacznym stopniu.

Naukowa nazwa gatunku składa się z dwóch wyrazów (binom) i nazwy autora/autorów. Pierwszy wyraz binomu to nazwa rodzaju (lat. genus) , pisany jest zawsze z dużej litery. Drugi wyraz binomu to określeniu gatunku w ramach rodzaju zwane epitetem gatunku. Epitet gatunkowy zawsze jest pisany z małej litery — także gdy tworzony jest od nazwisk i innych nazw własnych np. geograficznych.

Po epitecie gatunku podaje się autora lub autorów pierwszego opisu (diagnozy) gatunku. Jeśli późniejszy badacz przenosił gatunek do innego rodzaju, to podaje się i jego nazwisko, pozostawiając nazwisko pierwszego w nawiasach zwykłych.

Przykład pełnej naukowej nazwy gatunku w przypadku olszy zielonej - Alnus viridis (Chaix) DC. in Lam. et DC..

Przyjęte jest pisanie binomu kursywą.

Gatunki są grupowane w hierarchię coraz to wyższych jednostek systematycznych (taksonów). Mogą też być dzielone na niższe taksony.

podgatunek

lat. subspecies, subsp., ssp., s.s.

forma

lat. forma, f.

odmiana

lat. varietas, var.
Jednostki systematyczne (taksony) niższe od gatunku to:

podgatunek (lat. subspecies, skrót subsp. lub rzadziej stosowany, bardziej zwarty ssp.); z reguły podgatunki wyróżnia się wg kryterium zmienności całych populacji ze względu na ich rozmieszczenie geograficzne; gatunki jednorodne w wyglądzie w całym obszarze występowania to gatunki monotypowe (bez wyodrebnionych podgatunków),

odmiana (lat. varietas, skrót var.)

forma (skrót f.).

Zarówno odmiana jak i forma, to taksony służące z reguły do nazwania osobników lub grup osobników różniących się od innych w danej populacji. Dla zmienności nie przywiązanej do geografii rozmieszczenia.

Przyjęte jest pisane nazw/skrótów tych jednostek systemu zwykłym krojem pisma.

takson

rodzaj

lat. genus

rodzina

lat. familia
Takson to każda konkretna jednostka klasyfikacji systematycznej, niezależnie od jej rangi. Taksonem w randze gatunku jest np. Alnus glutinosa i taksonem w radze rzędu są Caparales itd.

Rangi taksonomiczne nad gatunkiem

System taksonów jest hierarchiczny. Kategorie wyższego rzędu zwierają/obejmują taksony niższego rzędu. Jest wyróżnionych 7 obligatoryjnych, podstawowych rangi do których musi należeć każdy takson w randze gatunku, są to: królestwo - gromada - klasa - rząd - rodzina - rodzaj - gatunek. W obrębie każdej rangi podstawowej są opcjonalne rangi pomocnicze, dzielące je na jednostki niższego rzędu lub (rzadziej) grupujące je w pomocnicze kategorie nadrzędne.

Nazwę jednostki systematycznej ponad gatunkiem pisze się z dużej litery. Są to, idąc od gatunku w górę (do jednostek wyższej rangi, zawierających te niższej kategorii):

* rodzaj (lat. genus), gatunki w obrębie jednego rodzaju mogą być grupowane w taksony pomocnicze: podrodzaj (lat. subgenus), sekcja (lat. sectio), seria (lat. series).

* rodzina (lat. familia, ang. family, nazwy rodzin są zakończone na -aceae), która może być dzielona na jednostki pomocnicze: podrodzina (lat. subfamilia, końcówka -oideae), plemię (lat. tribus, końcówka - eae), podplemię (lat. subtribus, końcówka - inae)

* rząd (lat. ordo, ang. order, nazwy rzędów są zakończone na -ales), który może być dzielony na podrzędy (lat. subordo, ang. suborder, końcówka nazwy - ineae),

* klasa (lat. class, nazwy klas są zakończone na -opsida lub -atae), która może być dzielona na jednostki pomocnicze: podklasa (lat. subclassis, ang. subclass, końcówka - idae) i nadrząd (lat. superordo, końcówka -anae),

* gromada (lat. divisio, ang. division, nazwy gromad są zakończone na -phyta), która może być dzielona na podgromady (lat. subdivisio, ang. subdivision, końcówka - phytina),

* królestwo (lat. regnum), które może być dzielone na podkrólestwa (lat. subregnum, końcówka -bionta).

Przyjęte zwyczajowo jest pisanie nazw taksonów pismem pochyłym (kursywą, "italic").

monotypowy

Takson monotypowy obejmuje tylko jedną jednostkę niższego rzędu. Stosunkowo często mamy do czynienia z rodzajem monotypowymi tj. zawierającym tylko jeden gatunek i z rodzinami monotypowymi tj. obejmującymi tylko jeden rodzaj (ale już ten rodzaj może zawierać liczne gatunki!).

W przypadku gatunku monotypowego, jego populacje, w różnych miejscach obszaru występowania, nie różnią się od siebie (tj. nie wyróżnia się podgatunków).

konspecyficzny

"Mądre słowo" oznaczający tyle co "taki sam jak", "tożsamy z".

Używane np. tak: "gatunek/takson A jest konspecyficzny z gatunkiem/taksonem B".

Oznacza to, że gatunki A i B należą do tego samego gatunku. Jeśli uznajemy to stwierdzenie za prawdziwe to jedna z nazw będzie nazwą główną gatunku/taksonu a druga jej synonimem. Jeśli nie uznajemy konspecyficzności A i B to oba taksony będą różne np. oba będą "dobrymi gatunkami".