Fagus sylvatica s.str. (buk pospolity)

opis

cechy diagnostyczne w kluczu:

⇑ kl 3273 "liście tylko na brzegu orzęsione, poza tym nagie, najwyżej na spodem na głównych nerwach owłosione" w "drzewiaste - liście skrętoległe, pojedyncze, całobrzegie"

⇑ kl 3241 "liście całobrzegie lub zatokowato-faliste, z orzęsionym brzegiem" w "drzewiaste - liście skrętoległe, pojedyncze, wcinane"

Drzewo 30(35) m wysokości; korona gęsta; u drzew rosnących swobodnie szeroka, kopulasta, nisko osadzona na pniu i z potężnymi konarami; u drzew rosnących w zwarciu pień wysoki, gonny. Kora bardzo długo gładka, jasnoszara.

space

Liście jajowate do eliptycznych, 5-10 cm długości, prawie całobrzegie do odlegle falisto ząbkowanych. Początkowo wraz z ogonkiem jedwabiście owłosione, dojrzałe wyłysiałe z długimi włoskami tylko na nerwach spodniej strony liścia; wierzchem ciemnozielone, błyszczące, spodem jaśniejsze, matowe. Przylistki długie i wąskie, odpadają na samym początku rozwoju liści.

space

Owocem są trójgraniaste orzeszki, w liczbie 2(3) w zdrewniałej okrywie z kolczastymi wyrostkami, dojrzałe wypadają z okrywy. Obfite owocowanie powtarza się raz na 5-8(10) lat. Miąższ bukwi (po wyjęciu z łupiny) jest jadalny i dość smaczny (choć nieco cierpkawo-gorzkawy).

występowanie

rodzimy takson flory Polski ^[491]

wystepowanie - Fagus sylvatica s.str. (buk pospolity)

ekologiczne liczby wskaźnikowe Fagus sylvatica s.str. (buk pospolity)

Gatunek o szeroki europejskim zasięgu. W Polsce przebiega północno-wschodnia granica zasięgu tego gatunku. Poza tym częsty, zwłaszcza na południu kraju i na Pomorzu. W centralnej Polsce występowanie buka ograniczają niskie opady.

space

Gatunek charakterystyczny (Ch.) dla:

Gatunek wyróżniający (D.) dla:

Gatunek reprezentatywny siedlisk przyrodniczych: 2180-2 - las bukowo-dębowy Fago-Quercetum petraeae [dom.] · 9110-1 - kwaśna buczyna niżowa [dom.] · 9110-3 - żyzna jedlina karpacka [Ch.] · 9130-1 - żyzna buczyna niżowa [dom.] · 9130-2 - wilgotna buczyna niżowa ze szczyrem [dom.] · 9140-1 - wschodniokarpacka jaworzyna ziołoroślowa [dom.] · 9140-2 - zachodniokarpacka jaworzyna ziołoroślowa [dom.] · 9150-3 - sudecka buczyna storczykowa [dom.] · 9150-5 - nadbałtycka buczyna storczykowa [dom.] · *9180-2 - jaworzyna z języcznikiem zwyczajnym [Ch.] · *9180-3 - karpackie jaworzyny miesiącznicowe [Ch.] · *9180-6 - jaworzyny i buczyny ziołoroślowe Sudetów [dom.] · 91P0-1 - wyżynny jodłowy bór mieszany [Ch.] · 9410-3 - dolnoreglowy bór mieszany [Ch.]

r Element kierunkowy południowo-zachodni flory Polski, tj. z północno-wschodnim kresem zasięgu na terenie kraju.[744][770]

Parametry dotyczące m.in. elementu geograficznego są podane po zalogowaniu.

Różne parametry ekologiczne, z objaśnieniem - opisowym rozwinięciem tekstowym, są podane tekstem po zalogowaniu.

Parametry dotyczące m.in. hemerobii z publikacji (Chmiel J. (1993)^[575.1]) (Jackowiak (1993)^[574]) z objaśnieniem - opisowym rozwinięciem tekstowym, są podane po zalogowaniu.

ⓘ Parametry rozsiewu wg (Lososová et al. (2023)^[601]) [jako Fagus sylvatica]::
- klasa 6: 400-1500m dla 50-99% diaspor · efektywny sposób rozsiewu: dyszoochoria · + antropochoria
- średnia masa nasiona: 213mg · średnia wysokość rośliny: 33m · drzewo · uprawiany

wybrane okazy · selected collections ⇈

właściwości i zastosowanie

wymagania uprawowe Fagus sylvatica s.str. (buk pospolity)

⇈ 🌱

Drzewa bardzo dobrze prezentują się sadzone pojedynczo lub w luźnych grupach na odkrytej przestrzeni. Rosną szybko i są długowieczne. Efektowny jest pokrój (szeroka, nisko osadzona gęsta korona) i jasna kora pnia i gałęzi; wiosną wcześnie rozwijają się liście; jesienne wybarwienie liści przechodzi od żółtych, przez pomarańcze w ciepłe brązy. Gęste ulistnienie zapewnia głęboki cień pod koroną drzewa. Rośnie stosunkowo szybko; drzewo długowieczne, do 350 lat. Może być używany w parkach, dobrze znosi warunki miejskie.

space

W uprawie dość często znajdują się szczególnie atrakcyjne odmiany czerwone, ciemnopurpurowym, brązowoczerwonym letnim zabarwieniu liści (różne odmiany 'Purpurea'). Oprócz tego mamy odmiany o pędach zwisających (różne cv. Pendula), o liściach wiosną złocistożółtych (cv. Zlata), o liściach w różnym stopniu wycinanych (głęboko — cv. Asplenifolia, płytko — cv. Laciniata), o odmiennej formie korony (wydłużona, wąskostożkowata — grupa Fastigata, dodatkowo z pogiętymi gałęźmi — cv. Dawyck).

wymagania i uprawa

Fagus sylvatica s.str. Riversii, buk pospolity — częsta w parkach odmiana z purpurowymi młodymi liśćmi

⇈ 🌸

🔆 miejsce: ☀ słoneczne • ⛅ półcieniste • toleruje warunki miejskie

💧 woda: gleba świeża (umiarkowanie/słabo wilgotna) ⇔ gleba (średnio) wilgotna • nie znosi przesuszania

☷ gleba: żyzna • odczyn zbliżony do obojętnego • odczyn lekko kwaśny • toleruje zasadową (wysokie pH)

❄️ zimowanie: strefa mrozoodporności 6

Wymagania (optimum rozwoju/konkurencyjności na naturalnych stanowiskach wg ekologicznych liczb wskaźnikowych): światło — półcień • woda — gleba przeciętnie wilgotna • próchnica — gleba mineralno-próchnicza, zasobna w humus • ciepło — miejsce umiarkowanie chłodne • zwięzłość — gleba średnio zwięzła • żyzność — podłoże umiarkowanie żyzne lub podłoże żyzne

Wysokie wymagania glebowe. Dobrze rośnie na glebach żyznych, gliniastych lub gliniasto-piaszczystych, o odczynie obojętnym, słabo kwaśnym lub zasadowym, także na glebach wapiennych. Gleba nie może przesychać, możliwie z równym poziomem wód gruntowych (rzędu 1-2 m), źle znosi wahania poziomu wód gruntowych, stanowisko nie może też być podmokłe. Lepiej rozwija się w rejonach Polski z większą sumą opadów.

space

Młode liście i pędy mogą być niszczone przez późne, majowe przymrozki, jednak szybko następuje regeneracja. Większy problem mogą być oparzenia kory wystawionej na bezpośrednie światło słoneczne, pozostają trwałe zeszpecenia a nawet zgorzele prowadzące do zamarcia drzewa — problem ten dotyczy roślin młodych lub starych nagle odsłoniętych po wycięciu sąsiadujących drzew.

space

Rozmnaża się z nasion a odmiany przez szczepienie na kilkuletnich siewkach typowego buka.

🌱 Sadzenie, wysiew, rozmnażanie (główna/preferowana metoda):

z nasion [gatunek; jesienią po zbiorze LUB w końcu kwietnia, początku maja, nasiona przechowywane w wilgotnym piasku, w temperaturze 2-5°C, przed siewem podkiełkowane przez 3-4 tygodnie w bardziej wilgotnym podłożu, w temperaturze do 10°C]

przez szczepienie [odmiany na zadoniczkowanych 2-3 (4)-letnich siewkach gatunku wczesną wiosną w szklarni lub (zwłaszcza szczepienia w koronie) w maju tuż przed ruszeniem soków; na zrazy używa się pędów 2 letnich ]

⇈ 🌱 🌸

odmiany uprawne (#82) ⇒ analiza dostępności roślin i nasion

○	bez odmiany
▫	‘Albomarginata’ — liście nieregularnie biało obrzeżone
▫	‘Anny's Rohan Sentry’ — b. wąskokolumnowa z purpurowymi, postrzępionymi liśćmi
▫	‘Arcuata’ — forma płacząca, korona parasolowata; wzrost powolny
○	‘Aspleniifolia’ — (odm. wycinana) liście wąskie, rozmaicie zatokowato klapowane, w dole i górze zwężone, w górnej części długopędów bardzo wąskie, o pofalowanym brzegu; ciekawostka kolekcjonerska; wzrost powolny
▫	‘Aspleniifolia Compacta’ — liście postrzępione; pokrój zwarty
▫	‘Asterix’ — silnie karłowa, kulista
▫	‘Aurea Pendula’ — forma płacząca; liście złotożółte
▫	‘Calista’ — zwarta kolumnowa; liście zielone
▫	‘Cochleata’ — karłowa; liście łyżeczkowato wklęsłe
▫	‘Cockleshell’ — wyprostowany pokrój; liście b. drobne, okrągłe
▫	‘Comptonifolia’ — liście silnie powcinane, jak u paprocie, zielone; korona owalna
▫	‘Cristata’ — wolnorosnąca; liście nieregularnie poskręcane
◔	‘Dawyck’ (f. pyramidalis, Fastigiata) — korona kolumnowa lub prawie wrzecionowata, u starych egzemplarzy stożkowata, zwarta, regularna; gałęzie wyprostowane, przylegające do pnia; wolno rosnąca; liście zielone
○	‘Dawyck Gold’ — kolumnowa; liście żółte
▫	‘Dentata’ — liście zębate, pofalowane
	‘Engeriana’
◔	f. pyramidalis (‘Dawyck’, Fastigiata) — korona kolumnowa lub prawie wrzecionowata, u starych egzemplarzy stożkowata, zwarta, regularna; gałęzie wyprostowane, przylegające do pnia; wolno rosnąca; liście zielone
◔	Fastigiata (‘Dawyck’, f. pyramidalis) — korona kolumnowa lub prawie wrzecionowata, u starych egzemplarzy stożkowata, zwarta, regularna; gałęzie wyprostowane, przylegające do pnia; wolno rosnąca; liście zielone
▫	‘Faux de Verzy’ — pędy poskręcane; korona parasolowata
▫	‘Felderbach’ — wolnorosnąca, pokrój nieregularny; liście b. drobne
○	‘Franken’ — młode liście silnie biało plamiste; kora młodych pędów z pomarańczowym odcieniem
▫	‘Golden Edge’ — liście żółto obrzeżone
▫	‘Green Obelisk’ — wąskokolumnowa; liście powcinane
▫	‘Greenwood’ — karłowa; liście drobne, łyżeczkowato wklęsłe
▫	‘Haaren’ — forma płacząca, tworzy przewodnik; liście ciemnopurpurowe
▫	‘Interrupta’ — liście nieregularnie poprzerywane, zielone
▫	‘Interrupta Purpurea’ — liście nieregularnie poprzerywane, purpurowe
▫	‘Knusperbäumchen’ — pędy silnie poskręcane
▫	‘Laciniata’ — odmiana strzępolistna, liście pierzasto wcinane do połowy blaszki, klapy wąskie, zmienne; silnie rosnąca i osiągająca typowe dla gatunku rozmiary
	‘Latifolia’
▫	‘Londal’ — forma płacząca, bez przewodnika
▫	‘Luteovariegata’ — liście żółto obrzeżone
▫	‘Marmorstar’ — liście gęsto drobno biało plamiste
◔	‘Mercedes’ — karłowa; liście lancetowate, blaszka silnie zredukowana, strzępiasta
▫	‘Millenium 2000’ — wolnorosnąca; liście drobne, błyszczące
◔	‘Pendula’ — forma płacząca; korona zmienna, szerokoparasolowata, słupowa lub kopulasta, często malowniczo nieregularna; drobne gałązki silnie wydłużone i zwisające; starsze gałęzie ± poziome lub łukowato wzniesione i z silnie zwisającym wierzchołkiem; bardzo efektowna przez cały rok; stosować pojedynczo w reprezentacyjnych miejscach
▫	‘Plaswijk’ — wąskokolumnowa; liście purpurowe
▫	‘Prostrata’ — forma płacząca, bez przewodnika
▫	‘Purple Drongo Weeper’ — karłowa, płacząca; liście strzępiaste, purpurowe
◔	‘Purple Fountain’ — kolumnowa, gałęzie zwisające; liście czerwone
	‘Purpurea Nana’ — wolnorosnąca, karłowa, korona stożkowa; liście ciemnopurpurowe
◔	‘Purpurea Pendula’ — jak 'Pendula' (płacząca) ale z liśćmi ciemnopurpurowymi; rośnie wolno; zdarzają się niezwieszone rewersje niektórych gałęzi
▫	‘Remillyensis’ — forma płacząca, bez przewodnika
▫	‘Retroflexa’ — korona rozłożysta, gałęzie przewisające
○	‘Rohan Gold’ — liście żółte, nieregularnie powcinane, karbowane i pofalowane na brzegu
▫	‘Rohan Grandid’ — liście zielone, nieregularnie powcinane
▫	‘Rohan Green Sentry’ — kolumnowa; liście zielone, nieregularnie powcinane
○	‘Rohan Green Weeping’ — forma płacząca, karłowa; liście zielone, postrzępione, falowane
▫	‘Rolf Marquardt’ — liście gęsto biało plamiste
▫	‘Rotundifolia’ — liście mniejsze, okrągłe
▫	‘Sandrode’ — karłowa; liście powcinane
▫	‘Silbertaler’ — karłowa; liście szeroko biało obrzeżone
▫	‘Skrzat’ — karłowa; liście drobne, okrągłe
▫	‘Spa’ — kolumnowa, wolnorosnąca
▫	‘Striata’ — liście z żółtymi pasami wzdłuż nerwów
▫	‘Suentalensis’ — forma płacząca, bez przewodnika
	‘Sychrov’
▫	‘Two Color Weeping’ — karłowa, płacząca; liście lekko postrzępione, zielone, młode czerwone
▫	‘Viridivariegata’ — liście jasnozielono i żółto plamiste
▫	‘Wolke’ — liście kremowożółto marmurkowate
▫	‘Zlatia’ — liście początkowo złotożółte, latem żółtozielone lub jasnozielone; wolno rosnąca

symbolami ◼ ◕ ◑ ◔ ○ ▫ pokazano częstość występowania odmiany w ofercie handlowej, od najwyższej do najniższej; nazwy na żółtym tle są linkowane do własnej strony odmiany

idx Grupa Purpurea — liście, zwłaszcza na początku rozwoju, mniej lub bardziej czerwone, barwa ta latem mniej lub bardziej zanika, na korzyść ciemnej zieleni, niekiedy "niemal czarno-zielonej"; purpurowa barwa liści pojawia się spontanicznie u części siewek, częściej u siewek z nasion egzemplarzy z tą cechą

▫	‘Anny's Red Pillar’ — wąskokolumnowa z purpurowymi liśćmi
○	‘Ansorgei’ — liście ciemnopurpurowe, b. wąskie (jak u części wierzb); powoli rosnąca
◔	‘Atropunicea’ — liście początkowo prawie czarnopurpurowe, w sezonie purpurowe, pod koniec lata ciemnobrązowe; drzewo wysokie z kulistą koroną; u osobników rozmnażanych z nasion intensywność barwy liści zróżnicowana, należy selekcjonować
○	‘Black Swan’ — korona wąska, płacząca, gałęzie zwisające, przewodnik spiralnie wygięty; liście ciemnopurpurowe
▫	‘Brathay's Purple’ — liście poskręcane, ciemnopurpurowe
○	‘Dawyck Purple’ — kolumnowa; liście purpurowe
▫	‘Midnight Feather’ — purpurowolistna, silnie rosnąca, forma 'Aspleniforlia'
	‘Purpurea’ — ogólna kategoria dla roślin dla egzmeplarzy z liść,o, zwłaszcza na początku rozwoju, mniej lub bardziej czerwonymi; barwa ta latem mniej lub bardziej zanika, na korzyść ciemnej zieleni, niekiedy "niemal czarno-zielonej"; purpurowa barwa liści pojawia się spontanicznie u części siewek, częściej u siewek z nasion egzemplarzy z tą cechą; zobacz inne, ścisłe odmiany grupy Purpurea
○	‘Purpurea Tricolor’ (Roseomarginata) — liście początkowo purpurowe, nieregularnie szeroko różowo obrzeżone, często nieco zniekształcone i pofalowane; latem liście ± brunatne, brzeg bieleje i zasycha; wzrost jak u typu; czasem gałęzie rewersyjne, bez biało-różowego obrzeżenia
▫	‘Red Obelisk’ — kolumnowa; liście purpurowe, postrzępione
▫	‘Red Spire’ — karłowa, zwarta; liście purpurowoczerwone, postrzępione
▫	‘Red Trompenburg’ — liście purpurowoczerwone, lekko postrzępione i pofalowane
▫	‘Riversii’ — liście duże, ciemnopurpurowe, błyszczące
▫	‘Rohan Minaret’ — kolumnowa; liście purpurowe, postrzępione
○	‘Rohan Obelisk’ — zwarta, kolumnowa, 12-14 m; liście purpurowe, wcinane
▫	‘Rohan Red Globe’ — korona kulista; liście bordowe, nieregularnie powcinane
○	‘Rohan Red Weeping’ — pokrój płaczący, karłowa; liście ciemnopurpurowe, postrzępione, pofalowane
▫	‘Rohan Weeping’ — pokrój płaczący, karłowa; liście purpurowe, postrzępione
▫	‘Rohanii’ — liście węższe, wydłużone, głęboko nieregularnie powcinane i pofalowane, początkowo purpurowe, potem krwisto- ciemnoczerwone, latem purpurowozielone do brunatnozielonych, jesienią przebarwiają się żółtobrązowo; korona zwarta, wyprostowana, początkowo stożkowata, starsze drzewa o zaokrąglonej koronie / podstawowe cechy: wysokość: 10 – 15 m · szerokość: 10 – 12 m · zwarta · wolno rosnąca
○	Roseomarginata (‘Purpurea Tricolor’) — liście początkowo purpurowe, nieregularnie szeroko różowo obrzeżone, często nieco zniekształcone i pofalowane; latem liście ± brunatne, brzeg bieleje i zasycha; wzrost jak u typu; czasem gałęzie rewersyjne, bez biało-różowego obrzeżenia
	‘Spaethiana’
◔	‘Swat Magret’ — liście ciemnopurpurowe, duże, z falistym brzegiem; w dolnoniemieckim narzeczu nazwa tłumaczy się jako "Czarna Małgorzata"
▫	‘Tortuosa Purpurea’ — wolnorosnąca, gałęzie poziome; liście purpurowe

symbolami ◼ ◕ ◑ ◔ ○ ▫ pokazano częstość występowania odmiany w ofercie handlowej, od najwyższej do najniższej; nazwy na żółtym tle są linkowane do własnej strony odmiany

Fagus sylvatica L. s.str. [🔉 * syl·wā·ti·ka]

opis

występowanie

wybrane okazy · selected collections ⇈

właściwości i zastosowanie

wymagania i uprawa

⇈ 🌱 🌸

odmiany uprawne (#82) ⇒ analiza dostępności roślin i nasion

Fagus sylvatica L. s.str. tworzy mieszańca:

nomenklatura, etymologia ℹ️ ⇈