Castanea sativa Mill. [🔉 kas·ta·ne·a sa·ti·va]

Bardzo długowieczne drzewo o szerokiej, nisko osadzonej koronie (gdy rośnie swobodnie) lub o wysokim prostym pniu i niedużej koronie gdy rośnie w zwarciu; u nas do kilkunastu metrów, także formy krzaczaste (wskutek przemarzania). Kora z wiekiem głęboko spękana, spiralnie okrążająca pień. Pędy i pąki początkowo owłosione.

Liście skórzaste, ciemnozielone, ułożone naprzemianlegle ± poziomo po dwu stronach pędu, podługowate, 10-20 cm długości; brzegiem grubo ząbkowane, ząbki z ością; liście rosnące w miejscu nasłonecznionym owłosione, z wiekiem z wierzchu prawie nagie, spodem mniej lub bardziej filcowato owłosione.

Kwiatostany osobne męskie i żeńskie tworzą się w kątach liści na pędach tegorocznych, przy czym żeńskie tylko na ich końcach (później owoce są na końcach pędów). Kwitnienie w czerwcu-lipcu. Kwiaty męskie dostarczają sporo nektaru dla pszczół o specyficznym silnym aromacie.

Owoce zwykle po 3 (rzadziej po jednym do siedmiu), w kolczastych okrywach (kolce rozgałęzione) pękających czterema klapami. U odmian uprawnych dość duże, 2-3 cm długości. Dojrzewają w październiku-listopadzie.

Pochodzi z Azji Mniejszej. Od starożytności szeroko uprawiany w rejonie śródziemnomorskim a następnie na południu i zachodzie Europy dla jadalnych orzechów („pieczone kasztany”). U nas spotyka się go częściej tylko na zachodzie Polski (daje także samosiew), bo przy większych mrozach przemarza.

Gatunek ciepłolubny o długim okresie wegetacji. Uprawa możliwa w cieplejszych rejonach Polski na korzystnych mikroklimatycznie stanowiskach (ciepłych i z wilgotnym powietrzem). Stosunkowo mrozoodpony (do -27°C) ale w wyjątkowo surowe zimy przemarzanie części nadziemnych prowadzi do tworzenia form krzaczastych.

Znosi częściowe zacienienie. Jest odporny na suszę i zanieczyszczenia powietrza, wybitnie długowieczny (egzemplarze mogą dożyć ponad 1000 lat). Gleba powinna być głęboka, przepuszczalna, nie wapienna, optimum na glebach kwaśnych; nie znosi gleb podmokłych.