atlas-roslin.pl

budowa mchów i mszaków

lat. folium caulinum; ros. стеблевые листья
lat. folium ramulinum; ros. веточные листья

liście

liście mchów

liście łodygowe

main::STDOUT

liście gałązkowe

main::STDOUT
U mchów bocznozarodniowych zwykle liście na pędach głównych (liście łodygowe) różnią się od liści na rozgałęzieniach pierwszego i dalszych rzędów (liście gałązkowe).

space

strony liścia

brzuszna (strona)

grzbietowa (strona)

Określa się, że stroną brzuszną (wentralną) liścia jest jego strona przyosiowa (od strony łodyżki) a stroną grzbietową (dorsalną) liścia jest strona odosiowa tj. odsunięta od łodyżki.

space

ros. загнутый
ros. завороченный
ros. отвороченный
ros. отогнутый

brzeg zawinięty i podwinięty

zagięty

main::STDOUT

zawinięty

main::STDOUT

podwinięty

main::STDOUT

odgięty

main::STDOUT
Brzeg liścia może być płaski.
Gdy brzeg jest zakrzywiony:
  • na stronę brzuszną (na wzniesionych pędach będzie to ku górze) to może być zagięty lub gdy silniej to zawinięty,
  • na stronę grzbietową (na pędach wzniesionych to w dół) to mówimy że jest odgięty lub gdy silnie to podwinięty.
ang. costa, nerve; ros. жилка

żebro

main::STDOUT
Żebro (nerw, żeberko) w (niby)liściach mchów jest wizualnie analogiem nerwu głównego liści roślin wyższych. Nie pełni jednak (prawie) nigdy funkcji przewodzących a jedynie mechaniczne.

space

ang. papillose; ros. папиллозные (n.pl. папиллы)
ang. prorulose; ros. мамиллозные (n.pl. мамиллы)

zewnętrzna powierzchnia komórek liścia

brodawkowata powierzchnia komórki (mchy)

main::STDOUT

pęcherzykowate komórki liścia (mchy)

main::STDOUT
Encalypta streptocarpa (opończyk krętozarodniowy)
zewnętrzna ściana komórkowa z dwoma brodawkami
Zewnętrzna powierzchnia komórek liścia może być gładka lub brodawkowana, z jedną lub większą liczbą brodawek (brodawkowatych wyrostków/zgrubień ściany komórkowej). Brodawki mogą być po obu stronach liścia lub po jednej, na całej powierzchni liścia lub tylko w jego części.
Gładka powierzchnia zewnętrznych ścian komórek liściowych może być płaska lub rzadziej jest wypuczona, wtedy mówimy o pęcherzykowatych komórkach liściowych. Ta forma, przy pewnej wprawie, jest dostrzegalna przy obserwacji mikroskopowej powierzchni liści. Słabe wypuczenie zewnętrznych ścian komórkowych (pęcherzykowato wypukłe) jest dostrzegalne tylko na przekroju poprzecznym liścia i nie kwalifikuje się jako typowe pęcherzykowate.

parafylia

nibylistki

Parafylia (nibylistki) to twory na powierzchni łodygi (pomiędzy liśćmi), z chloroplastami, o charakterze listkowatym lub nitkowate (często silnie rozgałęzione powyżej 1 – 2 komórek nasady).
Nitkowate parafylia zwykle rozmieszczone są w dwóch rzędach na powierzchni pędu.
Listkowate parafylia mają ±wyraźną blaszkę i są osadzone prawie podłużnie do osi pędu lub nieco pod kątem do niej.

space

pseudoparafylia

pseudonibylistki

Pseudoparafylia (pseudonibylistki) to liściopodobne lub nitkowate twory na łodydze w nasadzie zaczątka bocznej gałązki.

space

ros. аксилярные волоски

włoski pachwinowe

main::STDOUT
Włoski pachwinowe zbudowane są z jednego szeregu, (2) 3 do kilkunastu, zwykle wydłużonych i ±cienkościennych komórek. Znajdują się w pachwinach liści; jako że zwykle są dość nietrwałe, należy szukać je pomiędzy górnymi liśćmi, po starannym oderwaniu liści pojedynczo, sztuka po sztuce.

space

lat. theca; niem. Kapsel; ros. каробочка
lat. annulus; ros. колечко
lat. collum; ros. шеика, гипофиза

puszka

main::STDOUT

pierścień

main::STDOUT

apofiza

main::STDOUT
Główna części sporofitu mszaków w której znajdują się jego zarodniki. W wąskim znaczeniu terminu puszka używa się dla urnowatej część puszki zawierającej zarodniki.

space

U części mchów przy górnym brzegu puszki znajduje się pierścień (lat. annulus) — pas 1-N komórek pomiędzy brzegiem urnowatej części puszki a wieczkiem, w różny sposób pękający/odwijający się podczas dojrzewania sporofitu.

space

lat. perystom; ros. перистом

perystom

ozębnia

main::STDOUT
Perystom (ozębnia) to górna część puszki, "zębaty" twór uczestniczący w uwalnianiu i rozsiewaniu zarodników.
niem. Schnabel
lat. operculum; niem. Kapseldeckel; ros. крышечка
niem. geschnäbelt; ros. с клювиком

wieczko

main::STDOUT

dzióbek

main::STDOUT

dzióbkowaty

main::STDOUT
Wieczko osłania od góry niedojrzałą puszkę (jej perystom); z brzegiem puszki łączy ją pierścień.

space

lat. calyptra; ros. колпачок

czepek

main::STDOUT
Czepek to górna, rozerwana część rodni okrywająca dojrzewającą puszkę.

perychecjum

perygonium

parafizy

rodnia

plemnia

Perychecjum to listkowata (u mchów) lub innej formy (np. u wątrobowców) okrywa gametangiów żeńskich - rodni.

space

Pomiędzy gametangiami u mchów zazwyczaj znajdują się parafizy (wstawki) - twory wielokomórkowe, zwykle wydłużone, włosowate, buławkowate lub liściowate.

ryzoid, chwytnik

ryzoidy

chwytniki

Nitkowate, często rozgałęzione twory na gametofitach mszaków przytwierdzające je do podłoża i wspomagające w pobieraniu wody i soli mineralnych. Ryzoidy są zwykle brązowo lub brunatno zabarwione; ściany komórkowe są gładkie lub brodawkowane, czasem z wyrostkami do światła komórki. U niektórych mchów warstwa ryzoidów pokrywa powierzchnię łodyżki; mogę się też one tworzyć np. na liściach, żebrze. U mchów chwytniki są wielokomórkowe, ze skośnymi poprzecznymi ścianami komórkowymi; u wątrobowców są jednokomórkowe.

kształt komórek

izodiametryczny

prozenchymatyczny

kolenchyma

parenchyma

Komórki izodiametryczne tj. równowymiarowe mają ±jednakowy wymiar w każdym kierunku tj. formę mają pośrednią pomiędzy sześcianem/wielobokiem foremnym a sferą. W przekroju poprzecznym zbliżone do kwadratu lub wieloboku foremnego.

space

Komórki parenchymatyczne tworzą tkankę parenchymatyczną (miękisz) - tkankę wypełniającą. Ściany komórkowe są zwykle cienkie i pomiędzy komórkami znajdują się przestwory międzykomórkowe. Ich kształt jest zwykle izodiametryczny, rzadziej wydłużony - prostokątny.

space