takson uprawiany [24]

Iris ×barbata hort.

kosaćce bródkowe irys bródkowy
Iris germanica hort. non L. · Iris ×hybrida hort.
Iris germanica
pokrój; 23.05.2003 copyright © by Barbara Łotocka
Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
cv. Red Orchid
Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
cv. Carnival Time
Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
cv. Cisza Przed Burza
Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
cv. Supreme Sultan
schemat uprawy
copyright © by Marek Snowarski

kwiatostan i kwiaty kosaćców bródkowych

Kwiaty okazałe, u odmian wysokich powyżej 10 cm szerokości. Korona kwiatowa składa się z 6 płatków zebranych po trzy w dwóch okółkach. Górne trzy płatki tworzą okółek wewnętrzny; są one zwykle węższe i mogą być ±wzniesione. Trzy płatki zewnętrznego okółka są zwykle szersze i ±zwieszone.

space

podział odmian kosaćców bródkowych

Dawny podział rozróżnia 3 klasy wysokości, przy czym najniższe kwitną najwcześniej:
· Barbata Nana — niskie, do 41 cm wysokości, tu mieszczą się współczesne grupy MDB, SDB
· Barbata Media — średnie, 41-75 cm wysokości, dawne Iris ×media lub Iris ×itermedia, współczesne IB
· Barbata Elatior — wysokie, ponad 75 cm wysokości, dawne Iris germanica lub Iris barbata, współczesne TB.
Współczesne grupy BB, MTB ze względu na wysokość pasowały do klasy średniej, z uwagi na późną porę kwitnienia do wysokich.
Przy tworzeniu odmian niskich ważną rolę odegrał zmienny pod względem barwy kwiatów kosaciec niski (Iris pumila).
Przy tworzeniu odmian wysokich ważną rolę odegrał niebieskofioletowy kosaciec blady (Iris pallida)
Współczesne odmiany to często tetraploidy, z większymi i masywniejszymi kwiatami bardziej odpornymi na deszcz i wiatr ale mogą być trudniejsze w uprawie.
Uprawia się olbrzymią liczbę odmian mieszańcowych; ich liczba znacznie przekracza 10 tysięcy.

space

Kolekcjonerzy i pasjonaci kosaćców stosują bardziej szczegółowy podział na klasy wg. różnych kryteriów. Np. wśród irysów bródkowych, , ze względu na wysokość, porę kwitnienia i takie cechy jak rozmiar kwiatów oraz pokrój kwiatostanu, wyróżnia się następujące grupy odmian:

space

SDB — Standard Dwarf Bearded — 20-41 cm wysokości; zakwitają gdy odmiany miniaturowe kończą kwitnienie; idealne do sadzenia na większych powierzchniach

space

BB — Border Bearded — identyczne go rozmiaru i pokroju jak pośrednie (IB) ale kwitnące równocześnie z wysokimi (TB) i o podobnej wielkości (nieco mniejszych) kwiatach; z uwagi na mniejszą wysokość kwiatostany są mniej narażone na wyłamywanie przez wiatr i a kępy łatwiej komponować się na rabatach

MTB — Miniature Tall Bearded — pora kwitnienia późna (jak TB); od mających ten sam rozmiar, 41-70 cm, BB i IB odróżniają się delikatnym pokrojem, pędy kwiatostanowe są uderzająco cienkie a kwiaty drobniejsze niż u BB; dość egzotyczna kategoria z niedużą liczbą odmian

space

wymagania i uprawa

Dla obfitego kwitnienia konieczne jest stanowisko ciepłe, sprzyja temu stanowisko słoneczne; w częściowym ocienieniu także dobrze się rozwijają ale mogą słabiej kwitnąć. Szczególnie ważna jest ciepłota wierzchniej warstwy gleby w której znajdują się kłącza. Stąd dobre są gleby lekkie, pod warunkiem że dostatecznie wilgotne.

Irysy nie mają wysokich wymagań co żyzności gleby (tę można uzupełnić nawożeniem pogłównym), wskazane jest aby wystarczająco przepuszczalna aby nie stagnowała po opadach woda, nie może być podmokła. Kosaćce mają bardzo płytki system korzeniowy; dlatego ważne jest aby w okresie wiosennym gleba była stale dostatecznie wilgotna; w razie suchej wiosny konieczne jest nie za częste, ale obfite podlanie. Gleby bardzo lekkie, piaszczyste, należy wzbogacić próchnicą, torfem albo gliną, aby zwiększyć ich pojemność wodną. Bardzo ciężkie gleby można dodatkiem kompostu, piasku lub kory rozluźnić, aby po opadach nie stagnowała woda.

space

Korzystnie jest bezpośrednio po kwitnieniu zasilić nawozem, w międzyrzędzia (nie bezpośrednio na kłącza), kolejny raz można zasilić na przełomie sierpnia i września.

space

Bezpośrednio po kwitnieniu usuwa się pędy kwiatostanowe przez wyłamanie lub wycięcie u samej nasady. Liści nie usuwa się, także i zimą, chyba że są porażone przez choroby. Rośliny oczyszcza się dopiero wiosną.

space

Wymagania: światło · umiarkowane słońce lub pełne słońce · zwięzłość · gleba kamienista, żwirowa lub gleba lekka, piaszczysta lub gleba średnio zwięzła

właściwości i zastosowanie

Kosaćce bródkowe zawdzięczają swoją nazwie kępkom włosków jakie znajdują się w pobliżu nasady płatków zewnętrznych (dolnych).
Uprawiane odmiany są wielokrotnymi mieszańcami międzygatunkowymi. Dawniej nazywano kosaćce bródkowe kosaćcem niemieckim (Iris germanica); obecnie przyjmuje się, że Iris germanica obejmuje uprawiane w dawnych wiekach irysy, zdziczałe w Europie południowej i zachodniej, ich naturalnych stanowisk nie sposób określić.
Irysy to długowieczne byliny kłączowe zimujące w gruncie; kłącze jest grube i płoży się poziomo tuż pod powierzchnią ziemi. Są bardzo często spotykane w ogrodach, łatwe i wdzięczne w uprawie. W zależności od odmiany ich wysokość wynosi od kilkunastu centymetrów do około metra.

space

Poza okresem kwitnienia ozdobę stanowią wąskie, długie, ±sztywne zielone liście.

space

Grupy użytkowe: byliny ogrodowe · o znaczeniu produkcyjnym · byliny cebulowe, bulwiaste lub kłączowe · na rabatę bylinową · kwitnienie: 5-6

odnawianie, pora i technika wykopywania

Kłącze kosaćca każdego sezonu ±widlasto rozrastają się o kolejne dwa (czasem więcej) nowych odcinków. Tym sposóbem, w dobrych warunkach, w kolejnym sezonie, może podwoić się liczba pędów kwiatostanowych.
Po kwitnieniu (maj lub początek czerwca) następuje przyrost nowych kłączy bocznych, w korzystnych warunkach główne z nich formują na swoim końcu pąk kwiatowy na przyszłoroczne kwitnienie, pozostałe słabsze po prostu zwiększają masę i złożoność karpy. W czasie po kwitnieniu należy dbać o to aby podłoże nie wyschło; korzystne jest ściółkowanie gleby na okres letnich upałów i nawożenie pogłówne. To okres decydujący dla kwiatów kolejnego sezonu.

space

Najlepszą porą na podział kłączy i przesadzanie jest okres spoczynku letniego. W tym czasie, w przeciwieństwie do wielu roślin bulwiastych i kłączowych, liście nie zamierają, tyle że ustaje większy przyrost kłączy. Okres słabo wyrażonego spoczynku letniego następuje przeciętnie 4-6 tygodni po kwitnieniu, w końcu lipca i trwa do końca lata. Przyjmuje się, że optymalnie jest przesadzać w sierpniu, nie później jak do początku września. Zbyt późne przesadzanie utrudnia porządne ukorzenienie się i stabilizację roślin na nowym miejscu przed zimą. Ten czas jest też najlepszym na zakupy i wymianę kłączy pomiędzy kolekcjonerami.

space

Kłącza wykopuje się widłami amerykańskimi, w czasie pochmurnej pogody, z wyczuciem, tak aby nie uszkadzać korzeni. Jeśli chcemy uzyskać duże rozmnożenie, to odcina się ostrym nożem wszystkie nowe kłącza boczne, nawet drobne o ile mają własne liście. Gdy chodzi tylko o rozsadzenie wybiera się tylko silniejsze i większe odcinki ubiegłoroczne wraz z dwoma tegorocznymi kłączami bocznymi. Powierzchnia cięcia powinna być jak najmniejsza i równa; warto zasypać ją preparatem grzybobójczym. W razie potrzeby można użyć do rozmnożeń także starsze części karpy kosaćca, po uprzednim odrzuceniu zamierających lub uszkodzonych odcinków; zwykle wytworzą one jeszcze nowe kłącza boczne.

space

rozmnażanie wegetatywne; technika sadzenia kłączy

Zalecane jest takie sadzenie kłączy aby były zwrócone starszą częścią na południe. W te sposób zmniejsza się ocienienie kłącza przez własne liście (rozwijają się w nowej najmłodszej, nowej części kłącza). Ogrzanie kłączy przez słońce bardzo korzystnie wpływa na ich rozwój i kwitnienie. Przed sadzeniem należy zasilić glebę nawozem.
Pełnię kwitnienia uzyskuje się w drugim roku po posadzeniu.
Przy sadzeniu ważna jest głębokość sadzenia. Kłącza kosaćca płożą się poziomo tuż przy powierzchni ziemi (ich górna część może wystawać). Jedynie na glebach bardzo lekkich powinny być przykryte kilkucentymetrową warstwą gleby. Ważne jest płytkie i ±poziome, proste rozmieszczenie korzeni. Uzyskuje się to przez sadzenie w wykopanym dołku lub rowku, kładąc kłącze poziomo na niewysokim kopczyku, na odpowiedniej wysokości i obsypując prosto rozłożone korzenie. Ziemię nad korzeniami (nie nad kłączem) należy ugnieść a po posadzeniu obficie podlać. Procedura przypomina sadzenie drzewek.

space

Przy uprawie rzędowej, stosuje się rozstawę rzędów co 30-40 cm, najwygodniej dla zabiegów uprawowych gdy rzędy są w poprzek zagonu. W rzędzie kłącza rozmieszcza się co 20-30 cm, na zakładkę względem poprzedniego rzędu. Dokładnie rozstawę należy skorygować pod wielkość odmiany, planowany sposób uprawy i zamierzony efekt.

rozmnażanie kosaćców z nasion

Wszystkie odmiany rozmnaża się wegetatywnie. Z nasion rozmnaża się w pracy hodowlanej nad nowymi odmianami lub gatunki botaniczne.

space

wybrane okazy · selected collections

znalezisko 20110522.48.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-48
leg. Jacek Soboń
/cv. Amethyst Flame/ #1
znalezisko 20110522.49.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-49
leg. Jacek Soboń
/cv. Andrus/ #2
znalezisko 20110522.50.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-50
leg. Jacek Soboń
/cv. Best Bet/ #1
znalezisko 20110522.51.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-51
leg. Jacek Soboń
/cv. Black Hills/ #1
znalezisko 20110522.53.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-53
leg. Jacek Soboń
/cv. Casbah/ #1
znalezisko 20110522.54.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-54
leg. Jacek Soboń
/cv. Cisza Przed Burza/ #2
znalezisko 20110522.55.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-55
leg. Jacek Soboń
/cv. Depute Nomblot/ #1
znalezisko 20110522.56.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-56
leg. Jacek Soboń
/cv. Dotted Swiss/ #1
znalezisko 20110522.57.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-57
leg. Jacek Soboń
/cv. Elmohr/ #1
znalezisko 20110522.58.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-58
leg. Jacek Soboń
/cv. Fairy Fable/ #1
znalezisko 20110522.59.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-59
leg. Jacek Soboń
/cv. Foamy Wave/ #1
znalezisko 20110522.60.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-60
leg. Jacek Soboń
/cv. Going My Way/ #1
znalezisko 20110522.61.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-61
leg. Jacek Soboń
/cv. Island Sunset/ #1
znalezisko 20110522.62.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-62
leg. Jacek Soboń
/cv. Jutrzenka/ #2
znalezisko 20110522.63.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-63
leg. Jacek Soboń
/cv. Kaszub/ #2
znalezisko 20110522.64.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-64
leg. Jacek Soboń
/cv. Latin Lover/ #1
znalezisko 20110522.65.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-65
leg. Jacek Soboń
/cv. Lela Dixon/ #1
znalezisko 20110522.66.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-66
leg. Jacek Soboń
/cv. Ola Kala/ #1
znalezisko 20110522.67.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-67
leg. Jacek Soboń
/cv. Rein Dance/ #1
znalezisko 20110522.68.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-68
leg. Jacek Soboń
/cv. Resette Wine/ #1
znalezisko 20110522.69.js - Iris ×barbata (kosaćce bródkowe)
js.110522-69
leg. Jacek Soboń
/cv. Superstition/ #1